اغمای تجارت خارجی در سایه قطعی اینترنت

امروزه در جهان دیگر «تجارت خارجی» نه با الاغ انجام می‌شود، نه با فکس و تلفن ثابت. حالا تجارت جهانی با ایمیل و دیگر انواع مکاتبات آنلاین کار می‌کند و قطع دو هفته‌ای اینترنت بین‌الملل، یعنی قطع شدن همین شریان‌ها؛ یعنی توقف مکاتبه، تعلیق قرارداد و از دست رفتن فرصت‌هایی که در بازار جهانی منتظر هیچ‌کس نمی‌مانند.

قطع اینترنت بین‌الملل خسارت‌های کلانی برای کشور دارد

در روزهایی که اینترنت جهانی قطع یا به‌شدت محدود شده، شرکت‌های بازرگانی عملاً در وضعیتی نیمه‌تعطیل قرار گرفته‌اند؛ نه به این دلیل که اراده‌ای برای فعالیت ندارند، بلکه چون ابزار پایه‌ای کارشان از دسترس خارج شده است. تجارت مدرن، بیش از هر زمان دیگری، متکی به ارتباطات لحظه‌ای، تبادل اسناد دیجیتال، دسترسی به سامانه‌های بین‌المللی، پلتفرم‌های مالی، حمل‌ونقل و ارتباط مستمر با شرکای خارجی است؛ چیزی که بدون اینترنت بین‌الملل اساساً ممکن نیست.

قطع ارتباط با شرکای خارجی؛ تجارت بدون مکالمه

اولین و فوری‌ترین پیامد قطع اینترنت، قطع ارتباط مستقیم با شرکت‌ها و تأمین‌کنندگان خارجی است. بسیاری از قراردادهای وارداتی و صادراتی، نیازمند مکاتبه روزانه، اصلاح پیش‌فاکتور، هماهنگی حمل، تغییر شرایط پرداخت یا حتی پاسخ به یک ایمیل ساده هستند. در شرایطی که اینترنت قطع است و دسترسی به ابزارهایی مانند ایمیل، پیام‌رسان‌ها، سامانه‌های B2B یا پلتفرم‌های لجستیکی وجود ندارد، این ارتباط عملاً از بین می‌رود.

حتی در مواردی که گفته می‌شود «ایمیل برای تجار وصل شده»، واقعیت این است که تجارت با ایمیلِ تنها، آن هم به‌صورت محدود و ناپایدار، قابل اداره نیست. بسیاری از سرویس‌های تجاری، لینک‌ها، پیوست‌ها، سامانه‌های پرداخت و رهگیری، بدون دسترسی کامل به اینترنت کار نمی‌کنند.

اعتبار تجاری؛ چیزی که با قطع اینترنت فرو می‌ریزد

در تجارت بین‌الملل، اعتبار حرف اول را می‌زند. وقتی یک تاجر یا شرکت ایرانی نتواند به‌موقع پاسخ دهد، قرارداد را اصلاح کند، پرداخت را تأیید کند یا حتی اعلام کند که به دلیل شرایط داخلی دچار اختلال شده، از نگاه طرف خارجی «غیرقابل اعتماد» تلقی می‌شود.

قطع اینترنت، بدون هیچ توضیح رسمی یا کانال جایگزین مؤثر، باعث می‌شود شرکای خارجی ایران را پرریسک‌تر از گذشته ببینند. این مسئله فقط یک مشکل مقطعی نیست؛ ضربه‌ای است به اعتبار بلندمدت بازرگانان ایرانی که بازسازی آن به‌سادگی ممکن نخواهد بود.

عدم اطمینان تامین‌کنندگان از بازرگانان ایرانی، به معنای افزایش ریسک معامله و افزایش نرخ‌هاست. هزینه اضافی که در نهایت مصرف‌کنندگان که در اکثر موارد مردم ایران هستند، باید بپردازند.

تأمین کالاهای اساسی؛ زنجیره‌ای که با یک حلقه می‌شکند

بخش قابل توجهی از واردات کشور، مربوط به کالاهای اساسی، مواد اولیه تولید، قطعات صنعتی، دارو، تجهیزات پزشکی و نهاده‌های دامی است. اختلال در ارتباط با شرکت‌های خارجی، به معنای تأخیر در ثبت سفارش، حمل، ترخیص و توزیع این کالاهاست.

در چنین شرایطی، قطع اینترنت فقط مشکل بازرگان نیست؛ مستقیماً به سفره مردم، خط تولید کارخانه‌ها و ثبات بازار ضربه می‌زند. زنجیره تأمین، شبکه‌ای به‌هم‌پیوسته است که با قطع یک حلقه، کل آن مختل می‌شود. همچنین بعضی از کالاها نیازمند تامین پشت سر هم برای عدم کمبود است. خطری که در صورت ادامه قطعی اینترنت می‌تواند ضررهای بسیار بزرگی برای سلامت، اقتصاد و امنیت کشور داشته باشد.

صادرات؛ بازاری که به‌سادگی از دست می‌رود

برای صادرکنندگان، قطع اینترنت شاید حتی پرهزینه‌تر باشد. بازارهای صادراتی، به‌شدت رقابتی‌اند و مشتری خارجی منتظر نمی‌ماند. وقتی یک صادرکننده ایرانی نتواند ارتباط بگیرد، محصول را معرفی کند، سفارش را پیگیری کند یا خدمات پس از فروش ارائه دهد، به‌سادگی جای خود را به رقیب می‌دهد.

اکثر خریداران ترجیح می‌دهند که سرویس یا خدمات خود را از تامین‌کننده‌ای دریافت کنند که پایدار، قابل اعتماد و در دسترس باشد. سه رُکنی که قطعی اینترنت، صادرکننده ایرانی را در جهان بدنام خواهد کرد. اتفاقی که با تمامی منافع کلان اقتصادی ایران در تناقض است.

اینترنت صفی و گزینشی؛ راه‌حل نیست

در روزهای اخیر، ابتدا زمزمه‌هایی درباره «وصل شدن اینترنت برای تجار و بازرگانان» مطرح شد؛ ادعایی که اتاق بازرگانی ایران آن را تکذیب کرد و توضیح داد تنها امکان استفاده محدود، آن هم با ایستادن در صف و از طریق کامپیوترهای خاص در ساختمان اتاق وجود دارد. امروز نیز گفته شده صرفاً دسترسی به ایمیل فراهم شده و اینترنت کامل همچنان در دسترس نیست.

در همین رابطه بخوانید:

- مرکز ملی فضای مجازی: اینترنت تجار و بازرگانان برقرار شد
- چرا اینترنت بدون دسترسی مردم به درد شرکت‌ها هم نمی‌خورد؟
- پزشکی آفلاین ممکن نیست؛ چرا کادر درمان به اینترنت جهانی نیاز حیاتی دارد؟

این مدل دسترسی گزینشی و صفی نه‌تنها مسئله را حل نمی‌کند، بلکه نشان می‌دهد هنوز درک درستی از ماهیت تجارت مدرن وجود ندارد. تاجر نمی‌تواند کارش را با چند دقیقه دسترسی نوبتی، آن هم در یک مکان خاص پیش ببرد. تجارت نیازمند ارتباط پایدار، امن و دائمی است. همچنین شرکت‌های بازرگانی معمولاً تک نفره نیستند؛ بلکه باید اینترنت در شرکت، گوشی تلفن همراه و سایر محل‌ها برای تیم بازرگان فراهم باشد.

اینترنت مطالبه یک قشر نیست؛ زیرساخت اقتصاد است

قطع اینترنت بین‌الملل وقتی به بازرگانان می‌رسد، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً یک مسئله ارتباطی یا حتی سیاسی دانست. این یک مسئله اقتصادی و معیشتی در مقیاس ملی است. تجار و بازرگانان، حلقه واسط اقتصاد کشور با جهان‌اند و تضعیف آن‌ها مستقیماً به تضعیف اقتصاد، افزایش هزینه‌ها و کاهش دسترسی مردم به کالاها منجر می‌شود.

اینترنت برای بازرگانان امتیاز ویژه نیست؛ ابزار کار است. واقعیت این است که بدون اینترنت عملاً تجارت موفق نمی‌توان داشت. هر تصمیمی که این واقعیت را نادیده بگیرد، هزینه‌اش دیر یا زود به اقتصاد، تجارت جهانی ایران و امنیت کشور تحمیل خواهد شد. بنابراین، امیدواریم که مسئولان هر چه سریعتر اینترنت بین‌المللی را برای آحاد مردم ایران متصل کنند.