رئیس سازمان انرژی اتمی: سال آینده از کامپیوتر کوانتومی ایرانی رونمایی می‌کنیم

در حالی که این‌روزها فناوری کوانتوم به یکی از رقابتی‌ترین حوزه‌های علمی جهان تبدیل شده، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران از برنامه‌ای تازه در این زمینه خبر داد. طبق اعلام محمد اسلامی، سال آینده نخستین کامپیوتر کوانتومی این سازمان رونمایی خواهد شد.

رونمایی از کامپیوتر کوانتومی ایرانی در سال 1405

در شرایطی که فضای فناوری و ارتباطات کشور در یک توقف نامشخص فرو رفته و کسب‌وکارهای دانش‌پایه به سختی فعالیت خود ادامه می‌دهند، مراسم رونمایی از تازه‌ترین دستاوردهای سازمان انرژی اتمی ایران در حوزه‌های لیزر، فوتونیک و فناوری‌های کوانتومی، روز پنجشنبه ۲ بهمن ۱۴۰۴ برگزار شد.

در این مراسم، محمد اسلامی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان انرژی اتمی، اعلام کرد که این سازمان برنامه دارد در سال آینده از نخستین کامپیوتر کوانتومی توسعه‌یافته در این سازمان رونمایی کند.

اسلامی با اشاره به تمرکز این نمایشگاه بر فناوری‌های آینده، گفت که بی‌توجهی به حوزه‌هایی مانند کوانتوم می‌تواند به عقب‌ماندگی علمی منجر شود. به گفته او، فعالیت‌های انجام‌شده در سال‌های اخیر در بخش‌های حسگرهای کوانتومی، کامپیوتر کوانتومی و ارتباطات و رمزنگاری، به مرحله اثبات فناوری رسیده و امکان حرکت به سمت توسعه کاربردی را فراهم کرده است.

رئیس سازمان انرژی اتمی تأکید کرد که کامپیوتر کوانتومی مورد نظر با ظرفیت اولیه خود (بدون اشاره به تعداد کیوبیت توان پردازشی آن) معرفی خواهد شد. هدف این سازمان ارتقای تدریجی نمونه اولیه در سال‌های بعد است.

این نخستین کامپیوتر کوانتومی ایرانی نیست!

اظهارات اسلامی در شرایطی مطرح می‌شود که پیش‌تر نیز برخی مراکز دانشگاهی کشور از فعالیت در این حوزه خبر داده بودند. حدود ۲۰ روز پیش از حمله اسرائیل به ایران و شهادت محمدمهدی طهرانچی در خردادماه اخیر، رئیس وقت دانشگاه آزاد اسلامی اعلام کرده بود که نخستین کامپیوتر کوانتومی این دانشگاه با ظرفیت ۳۰ کیوبیت ساخته شده است.

طهرانچی همچنین اعلام کرده بود که برنامه‌ریزی برای افزایش توان این کامپیوتر تا ۱۰۷ کیوبیت تا سال ۱۴۰۷ در دستور کار قرار دارد. البته تا به امروز تصویر یا اطلاعات تخصصی دیگری در مورد این کامپیوتر منتشر نشده است.

گفتنی است تا پایان سال 2025 پرقدرت‌ترین کامپیوتر کوانتومی دنیا با توان 98 کیوبیت در موسسه Quantinuum در آمریکا ساخته شده است.

کامپیوترهای کوانتومی در سطح بین‌الملل؛ از ایده تا کاربرد

در سطح بین‌المللی، توسعه کامپیوترهای کوانتومی همچنان با چالش‌هایی مانند خطای محاسباتی، پایداری کیوبیت‌ها و مقیاس‌پذیری مواجه است و اغلب پروژه‌ها در مرحله آزمایشی یا نیمه‌کاربردی قرار دارند.

از این منظر، اعلام ظرفیت اولیه و برنامه ارتقا، رویکردی محتاطانه از سوی سازمان انرژی اتمی است که ارزیابی عملی آن، به انتشار جزئیات فنی و نتایج قابل سنجش در آینده وابسته خواهد بود.

با این حال، هم‌زمانی اعلام برنامه‌های سازمان انرژی اتمی و برخی دانشگاه‌ها نشان می‌دهد که فناوری کوانتوم در ایران، دست‌کم در سطح سیاست‌گذاری و پژوهش، به یکی از محورهای مورد توجه تبدیل شده است.

این مسیر و موفقیت آن، به تداوم سرمایه‌گذاری، شفافیت فنی و پیوند مؤثر میان نهادهای علمی و اجرایی بستگی خواهد داشت.