گلایه کاربران از تمام‌شدن زودهنگام بسته‌های اینترنت، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی را به بررسی نحوه محاسبه ترافیک در اپراتورهای ثابت و سیار واداشت. حالا گزارش این بررسی منتشر شده و رگولاتوری می‌گوید در نمونه‌های بررسی‌شده، مغایرتی که نشان‌دهنده کسر غیرواقعی حجم اینترنت باشد مشاهده نشده است؛ با این حال، خود گزارش چند عامل فنی و اجرایی را شناسایی کرده که می‌تواند باعث شود مصرف واقعی کاربران با چیزی که انتظار دارند متفاوت باشد.
گزارش‌های واصله به رسانه‌ها و موارد مطرح شده در شبکه‌های اجتماعی از حدود یک سال پیش به تعداد فراوان، به کاهش حجم بسته‌های اینترنت، زودتر از موعد یا خارج از تصور کاربران اشاره دارند. در این گزارش‌ها که محدود به یک اپراتور خاص نیست و تقریباً همه اپراتورهای ثابت و همراه اینترنت کشور را نشانه می‌روند، کاربران مدعی شده‌اند که گاهی اوقات ظرفیت مصرف شده بسته‌های اینترنت آنها تا چند برابر از حجم اندازه‌گیری شده کاهش یافته است.
در همین زمینه و به دلیل حجم گزارشات، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات اعلام کرده بود که حجم‌خوری اینترنت خط قرمز این نهاد بوده و قول پیگیری این موضوع را داده بود. در ادامه سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مسئول بررسی این مورد شد و گزارش فعلی این سازمان، نتایج بررسی‌های به عمل‌آمده اخیر است.
محورهای بررسی رگولاتوری چه بوده است؟
بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی سازمان تنظیم مقررات، بررسی با هدف مشخص‌شدن نحوه محاسبه ترافیک داخلی و بین‌الملل، عملکرد سامانه‌های مدیریت حساب مشترکان و رعایت تعرفه‌های مصوب انجام شده است.
در این فرایند، مصرف اینترنت اپراتورهای همراه و ثابت به‌صورت جداگانه بررسی و نمونه‌هایی از دانلود فایل و میزان حجمی که در سامانه اپراتور ثبت شده، با یکدیگر مقایسه شده‌اند. گزارش منتشرشده نشان می‌دهد این اعداد همیشه دقیقاً برابر نیستند، اما رگولاتوری این اختلاف‌ها را در نمونه‌های بررسی‌شده، مغایرت محسوب نکرده است.
برای مثال، در یکی از آزمایش‌های انجام‌شده روی همراه اول، دانلود فایلی با حجم ۱.۸ گیگابایت، مصرف ۱.۷۸ گیگابایت را در سامانه اپراتور ثبت کرده است. در نمونه‌های دیگر نیز دانلود ۱.۱ و ۱.۰۳ گیگابایتی به‌ترتیب با ثبت ۱.۰۷ و ۰.۹۸ گیگابایت همراه بوده است.
در آزمایش دیگری در منطقه غرب، برای همراه اول دانلود ۵۹۰ مگابایت و ثبت ۵۳۸ مگابایت گزارش شده و برای ایرانسل نیز ۱.۱۶ گیگابایت دانلود در برابر ۱.۰۸ گیگابایت مصرف ثبت‌شده قرار گرفته است. در نمونه رایتل، هر دو مقدار ۷۶۸ مگابایت اعلام شده‌اند.
در اینترنت ثابت نیز اختلاف‌هایی در همین بررسی مشاهده شده است؛ برای نمونه، دانلود فایل ۱.۰۷ گیگابایتی در سرویس فیبر نوری مخابرات با ثبت ۱.۱ گیگابایت همراه بوده و در سرویس‌های آسیاتک و شاتل به‌ترتیب ۱.۰۸ و ۱.۰۵ گیگابایت ثبت شده است.
بنابراین گزارش رگولاتوری مطرح می‌کند که حجم مصرف‌شده لزوماً با حجم فایل یکسان نیست. همچنین، رگولاتوری اختلاف‌های مشاهده‌شده را مغایرت در محاسبه تلقی نکرده است.
چرا بعضی بسته‌ها زودتر از انتظار تمام می‌شوند؟
گزارش رگولاتوری سه موضوع اصلی را در ایجاد این ابهام برجسته کرده است.
۱. همه محتوای داخلی لزوماً با تعرفه داخلی محاسبه نمی‌شود
یکی از مهم‌ترین نکات گزارش به نحوه شناسایی ترافیک داخلی مربوط است.
برای اینکه ترافیک یک سرویس یا سایت داخلی با تعرفه ترجیحی محاسبه شود، اطلاعات مربوط به آدرس‌ها و IPهای آن باید در سامانه مربوط به تعرفه ترجیحی ثبت و به‌روز باشد. به گفته رگولاتوری، تعداد قابل‌توجهی از آدرس‌ها و IPهای محتوای داخلی در این سامانه ثبت یا به‌روزرسانی نشده‌اند.
در چنین شرایطی ممکن است کاربر تصور کند در حال استفاده از محتوای داخلی است، اما بخشی از ترافیک او به‌عنوان ترافیک بین‌الملل محاسبه شود. این موضوع از نظر مقدار کسرشده از بسته اهمیت زیادی دارد، زیرا تعرفه ترافیک داخلی و بین‌الملل یکسان نیست.
۲. مصرف اینترنت کاربران واقعاً بیشتر شده است
عامل دیگری که رگولاتوری به آن اشاره کرده، تغییر الگوی مصرف اینترنت است.
کیفیت بالاتر و حجم بیشتر محتوای آنلاین، به‌خصوص ویدئو، باعث شده مصرف داده بسیاری از سرویس‌ها نسبت به گذشته افزایش پیدا کند. در کنار آن، قابلیت‌هایی مانند به‌روزرسانی خودکار سیستم‌عامل و نرم‌افزارها، پخش خودکار ویدئو، پشتیبان‌گیری و همگام‌سازی ابری و فعالیت برنامه‌ها در پس‌زمینه نیز می‌توانند بدون آنکه کاربر مستقیماً متوجه شود، حجم قابل‌توجهی از داده مصرف کنند.
در نتیجه، تمام‌شدن یک بسته در مدت کوتاه‌تر لزوماً به این معنی نیست که نحوه محاسبه حجم تغییر کرده است؛ ممکن است میزان واقعی داده‌ای که دستگاه و برنامه‌های آن مصرف می‌کنند افزایش یافته باشد.
۳. کاربران همیشه ریزمصرف خود را به‌وضوح نمی‌دیدند
سومین مسئله‌ای که در بررسی رگولاتوری مشخص شده، به شفافیت اطلاعات مصرف برمی‌گردد.
طبق اعلام این سازمان، در برخی اپراتورها جزئیات مصرف اینترنت به تفکیک ترافیک داخلی و بین‌الملل به شکل شفاف در اختیار مشترک قرار نمی‌گرفت. رگولاتوری اعلام کرده پس از پیگیری، این بخش در سامانه‌های مدیریت حساب مشترکان اصلاح شده و امکان مشاهده شفاف‌تر ریزمصرف فراهم شده است.
این نکته اهمیت دارد؛ زیرا بدون مشاهده ریزمصرف، کاربر صرفاً می‌بیند که مثلاً چند گیگابایت از بسته‌اش کم شده، اما نمی‌داند این کاهش حجم دقیقاً بابت چه نوع ترافیکی بوده است.
سوءبرداشت مهم درباره ضریب ۲.۷ برابر
یکی از ابهام‌های قدیمی درباره بسته‌های اینترنت، نحوه محاسبه ترافیک داخلی است. بر اساس توضیح منتشرشده از گزارش رگولاتوری، ترافیک بین‌الملل با ضریب کامل محاسبه می‌شود؛ یعنی مصرف یک گیگابایت ترافیک بین‌الملل، یک گیگابایت از حجم بسته را مصرف می‌کند.
در همین رابطه بخوانید:
- رگولاتوری: اینترنت کاربران با ضریب 2.7 محاسبه نمی‌شود
- ایرانسل: دقیقاً همانقدر که دانلود میکنید از حجم بسته‌های اینترنت کم می‌شود
اما برای ترافیک داخلی، تعرفه ترجیحی اعمال می‌شود. به این ترتیب، هر ۲.۷ گیگابایت ترافیک داخلی معادل یک گیگابایت از حجم بسته محاسبه می‌شود. بنابراین ضریب ۲.۷ به این معنی نیست که با مصرف یک گیگابایت اینترنت بین‌الملل، ۲.۷ گیگابایت از بسته کاربر کم می‌شود؛ بلکه برعکس، کاربر می‌تواند با یک گیگابایت از حجم بسته، حدود ۲.۷ گیگابایت ترافیک داخلی مصرف کند.
برای پیام‌رسان‌های داخلی نیز ضریب ترجیحی بیشتری در نظر گرفته شده و در نمونه‌های گزارش‌شده، حدود ۴.۰۳ گیگابایت مصرف پیام‌رسان داخلی معادل یک گیگابایت از حجم بسته محاسبه شده است.
اپراتورها باید ریزمصرف را شفاف‌تر نشان دهند
یکی از نتایج عملی بررسی رگولاتوری، الزام اپراتورها به شفاف‌ترکردن اطلاعات مصرف مشترکان بوده است.
همراه اول اعلام کرده در بخش ریزمصرف، میزان استفاده از بسته‌های داخلی، عادی یا تمام‌بها و پیام‌رسان‌های داخلی به‌صورت جداگانه نمایش داده می‌شود. ایرانسل نیز در وب‌سایت و اپلیکیشن «ایرانسل من» امکان مشاهده نوع بسته، حجم باقی‌مانده و گزارش مصرف به تفکیک انواع ترافیک را فراهم کرده است.
رایتل نیز اعلام کرده ریزمصرف بسته‌ها در اپلیکیشن «رایتل من» به تفکیک ترافیک داخلی، بین‌المللی و پیام‌رسان‌های داخلی قابل مشاهده است و ابزار سنجش مصرف اینترنت را برای بررسی میزان کسر حجم در اختیار کاربران قرار داده است.
حجم شکایت‌ها چه می‌گوید؟
داده‌های ارائه‌شده از سوی اپراتورها نشان می‌دهد موضوع ابهام در مصرف بسته‌ها صرفاً به چند مورد پراکنده محدود نبوده است.
همراه اول اعلام کرده از ابتدای فروردین تا ۱۶ مرداد ۱۴۰۵، در مجموع ۶۱۸ هزار و ۱۹۳ درخواست مرتبط با این حوزه دریافت کرده است. ۵۹۷ هزار و ۷۳۷ مورد، معادل حدود ۹۷ درصد، از طریق تماس تلفنی و ۲۱ هزار و ۴۵۶ مورد از طریق تیکت پشتیبانی ثبت شده‌اند.
از میان تماس‌های ورودی، ۵۱۳ هزار و ۲۸ مورد، معادل ۸۵.۸ درصد، پرسش‌های متداول درباره بسته‌های اینترنت بوده و ۸۴ هزار و ۷۰۹ مورد، معادل ۱۴.۷ درصد، به مشکلات بسته‌های اینترنت مربوط بوده است.
رایتل نیز اعلام کرده بیشترین شکایت‌های ثبت‌شده از ابتدای سال ۱۴۰۵ به ابهام در نحوه محاسبه حجم و پایان زودهنگام بسته‌ها، مشکلات شارژ و فعال‌سازی بسته، درخواست لغو و عودت وجه و دریافت ریزکارکرد مربوط بوده است.
در بخش اینترنت ثابت نیز آسیاتک از ثبت ۱۷۶ مورد مغایرت مصرف خبر داده و اعلام کرده همه این موارد در زمان مقرر بررسی و رفع شده‌اند. این شرکت عواملی مانند تعدد یا تغییر IP، نقص فهرست‌های ابلاغی، پوشش‌ندادن تمام سایتهای داخلی و استفاده از VPN را از جمله عوامل احتمالی ایجاد ابهام در تشخیص ترافیک داخلی و بین‌المللی عنوان کرده است.
می‌توانید متن کامل گزارش منتشر شده توسط سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی را در این صفحه بخوانید
جمع‌بندی؛ بالاخره حجم خوری اینترنت داریم یا نه؟
گزارش سازمان تنظیم مقررات، در آزمایش‌های انجام‌شده، مغایرتی که به معنای کسر غیرواقعی حجم اینترنت توسط اپراتورها باشد تأیید نکرده است. اما هم‌زمان نشان می‌دهد که تجربه کاربر از مصرف اینترنت می‌تواند به دلایل دیگری با انتظار او متفاوت باشد.
ثبت‌نشدن یا به‌روزرسانی‌نشدن برخی IPهای محتوای داخلی، افزایش مصرف واقعی داده به‌دلیل ویدئو و فعالیت‌های پس‌زمینه، و شفاف‌نبودن ریزمصرف در برخی سامانه‌های اپراتورها از جمله مواردی هستند که رگولاتوری در این بررسی شناسایی کرده است.
بنابراین پاسخ گزارش به پرسش «آیا اپراتورها حجم اینترنت کاربران را بیشتر از میزان واقعی مصرف کسر می‌کنند؟» بر اساس نمونه‌های بررسی‌شده، خیر است؛ اما این پاسخ به این معنا نیست که تمام ابهام‌های مربوط به مصرف اینترنت حل شده است. اتفاقاً بخش مهمی از گزارش نشان می‌دهد کاربر برای اینکه دقیقاً بداند بسته‌اش کجا مصرف شده، به اطلاعات شفاف‌تری درباره نوع و مقصد ترافیک نیاز دارد.
نظر خود را اضافه کنید.
برای ارسال نظر وارد شوید
ارسال نظر بدون عضویت در سایت