بیش از هزار ساعت محدودیت و اختلال در اینترنت بینالملل، حالا دیگر فقط یک مسئله ارتباطی نیست. آنچه در هفتههای اخیر رخ داده، به تدریج از مرز اختلال در پیامرسانها و سایتها عبور کرده و به یکی از جدیترین تهدیدها برای اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ تهدیدی که ابتدا کسبوکارهای آنلاین را هدف گرفت، اما اکنون نشانههای آن در تولید، تجارت، بازار کار و حتی سرمایهگذاری نیز دیده میشود.
در حالی که طی روزهای گذشته بخشی از دسترسیها به صورت گزینشی و از طریق «اینترنت پرو» یا وایتلیست برخی سایتهای تخصصی برقرار شده، فعالان اقتصاد دیجیتال معتقدند این راهکارها تنها بخشی کوچک از مشکل را پوشش میدهد و نمیتواند جایگزین اینترنت پایدار و عمومی شود.
در همین زمینه، رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی در گفتوگو با خبرآنلاین هشدار داده که اقتصاد دیجیتال ایران وارد مرحلهای شده که اگر ادامه پیدا کند، به «رکود فرسایشی» خواهد رسید.
اینترنت مانند برق و سوخت، یک زیرساخت حیاتی است
رضا الفتنسب معتقد است نگاه به اینترنت بهعنوان یک ابزار فرعی، دیگر با واقعیت اقتصاد امروز سازگار نیست. او میگوید:
محدودسازی اینترنت در اقتصاد امروز، یک «شوک مستقیم و چندلایه» به اقتصاد کشور وارد میکند. این شوک صرفاً به حوزه ارتباطات محدود نمیشود، بلکه زنجیره تولید، توزیع، فروش، خدمات و حتی سطح اعتماد عمومی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
به گفته رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی، اینترنت اکنون بخشی از زیرساخت حیاتی اقتصاد است؛ همانگونه که برق، سوخت یا شبکه بانکی برای فعالیت اقتصادی ضروری هستند.
دامنه آسیب فقط به کسبوکارهای اینترنتی محدود نیست
در هفتههای نخست محدودیتها، بیشترین فشار متوجه فروشگاههای آنلاین، استارتاپها، فریلنسرها و کسبوکارهای مبتنی بر شبکههای اجتماعی بود. اما اکنون اثر این اختلال به بخشهای دیگر اقتصاد نیز رسیده است.
الفتنسب در اینباره توضیح میدهد:
در کوتاهمدت، بیشترین ضربه به کسبوکارهای دیجیتال و خدمات آنلاین وارد میشود، چراکه وابستگی مستقیم به اینترنت دارند. اما در مراحل بعدی، این آسیب به بخشهای تولید، تجارت خارجی و حتی کسبوکارهای سنتی نیز سرایت میکند.
به گفته او، بسیاری از فرآیندهای روزمره کسبوکارها، از تأمین مواد اولیه و ارتباط با تأمینکنندگان گرفته تا بازاریابی، لجستیک و ارتباط با مشتری، اکنون به اینترنت وابستهاند. حتی در صنایع سنتی نیز، قطع دسترسی به ایمیل، پیامرسانها و سرویسهای خارجی، ارتباط با شرکای تجاری را مختل میکند.
خسارتهایی که در آمار دیده نمیشوند
اگرچه هنوز رقم رسمی و دقیقی از میزان خسارت اقتصادی ناشی از محدودیت اینترنت منتشر نشده، اما بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند بخش بزرگی از زیانها، اصلاً در آمارهای رسمی ثبت نمیشود.
رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی میگوید:
بخش قابل توجهی از این خسارتها پنهان است. از دست رفتن مشتری، کاهش اعتماد، توقف رشد و از بین رفتن فرصتها از جمله خسارتهای غیرمستقیم هستند که معمولاً در محاسبات دیده نمیشوند.
در عمل، بسیاری از شرکتها ممکن است همچنان فعال باشند، اما بخش مهمی از مشتریان خود را از دست داده باشند، پروژههایشان متوقف شده باشد یا امکان جذب سرمایه و توسعه را نداشته باشند؛ وضعیتی که در ظاهر بهعنوان «فعال بودن» ثبت میشود، اما در واقع به معنای کوچک شدن تدریجی کسبوکار است.
بازار کار در آستانه «بیکاری پنهان»
یکی از نخستین پیامدهای محدودیت اینترنت، کاهش درآمد فعالان وابسته به اقتصاد دیجیتال بوده است. این مسئله اکنون به بازار کار نیز رسیده و شکل جدیدی از بیکاری را ایجاد کرده است.
الفتنسب در اینباره هشدار میدهد:
در صورت تداوم این شرایط، پدیده «بیکاری پنهان» گسترش مییابد؛ به این معنا که افراد ظاهراً شاغل هستند، اما عملاً درآمدی ندارند یا فعالیت آنها بهشدت محدود شده است.
این وضعیت بهویژه در میان فریلنسرها، فروشندگان آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، برنامهنویسان و شرکتهای کوچک فناوری بیشتر دیده میشود؛ گروههایی که هنوز شغل خود را از دست ندادهاند، اما درآمد و فعالیت آنها به حداقل رسیده است.
اینترنت قطرهچکانی، راهحل نیست
در روزهای اخیر، بخشی از سایتها و سرویسهای خارجی به صورت محدود و وایتلیستشده در دسترس قرار گرفتهاند؛ با رویکرد تصمیمگیران این حوزه، خبرهایی میشنویم که باز شدن دسترسی بهسرویسهای توسعه نرمافزار گرفته تا پایگاههای علمی و برخی ابزارهای تخصصی را حکایت میکنند.
اما به عقیده فعالان حوزههای مختلف، این مدل دسترسی، نمیتواند جایگزین اینترنت واقعی شود. در واقع هر فعالیت حرفهای، زنجیرهای از ابزارها و سرویسها را در بر میگیرد و باز شدن چند سایت مشخص، لزوماً به معنای امکان انجام کامل کار نیست.
الفتنسبت در بخش دیگری از این مصاحبه عنوان نموده که در عمل، ممکن است یک پژوهشگر به PubMed یا JSTOR دسترسی داشته باشد، اما همچنان برای ارتباط با همکاران، ارسال مقاله، استفاده از سرویسهای ابری یا دریافت دادهها با مشکل روبهرو باشد. یا یک توسعهدهنده بتواند از PyPI استفاده کند، اما همچنان به ابزارهای همکاری تیمی، مخازن کد و زیرساختهای استقرار دسترسی نداشته باشد.
به همین دلیل، یکی از مطالبات اصلی جامعه فناوری و علمی، بازگشت دسترسی پایدار و عمومی به اینترنت بینالملل است؛ نه ادامه دسترسیهای گزینشی و محدود.
افزایش ریسک سرمایهگذاری و فرار سرمایه
قطع یا اختلال در اینترنت، فقط بر فعالیت روزمره کسبوکارها اثر نگذاشته، بلکه به گفته فعالان اقتصادی، ریسک سرمایهگذاری در این حوزه را نیز بهشدت افزایش داده است. الفتنسب در این زمینه میگوید:
بیثباتی در دسترسی به اینترنت، ریسک سرمایهگذاری را بهشدت افزایش میدهد. در چنین شرایطی، چه سرمایهگذاران داخلی و چه خارجی تمایلی به ورود به بازار ندارند.
او هشدار میدهد که حتی پیش از بحران اخیر نیز روند سرمایهگذاری در اقتصاد دیجیتال کند شده بود و حالا برخی شرکتها و سرمایهگذاران به فکر خروج از این حوزه افتادهاند.
خودتحریمی اینترنت در ایران
به گفته رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی، در بسیاری از کشورها حتی در شرایط بحران تلاش میشود اینترنت بهعنوان یک زیرساخت حیاتی حفظ شود و اگر محدودیتی هم اعمال میشود، موقت، هدفمند و محدود به بخشهای مشخص باشد.
او معتقد است ادامه محدودیتهای گسترده و طولانیمدت، عملاً به نوعی «خودتحریمی» تبدیل میشود؛ وضعیتی که هزینه آن نه متوجه طرف خارجی، بلکه متوجه کسبوکارها، پژوهشگران و مردم داخل کشور خواهد بود.
اقتصاد دیجیتال در آستانه رکود فرسایشی
الفت نسبت در بخش پایانی این مصاحبه به این مورد اشاره کرده که جمعبندی فعالان این حوزه نشان میدهد اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، اقتصاد دیجیتال ایران بهجای رشد و توسعه، وارد مرحلهای خواهد شد که تنها هدف کسبوکارها، بقا خواهد بود:
در صورت تداوم این وضعیت، اقتصاد دیجیتال به سمت "رکود فرسایشی" حرکت میکند؛ بهگونهای که کسبوکارها بهجای رشد، صرفاً برای بقا تلاش خواهند کرد.
او با اشاره به اینکه حدود ۱۰ هزار کسبوکار رسمی در اتحادیه کسبوکارهای مجازی فعالیت میکنند، تأکید میکند که تعداد واقعی مشاغل وابسته به اینترنت بسیار بیشتر از این رقم است؛ از فروشگاههای سنتی و تولیدکنندگان گرفته تا فریلنسرها و فعالان شبکههای اجتماعی، حالا همگی با مشکلاتی روبرو هستند که یکی از مهمترین عوامل آنها، نبود دسترسی به اینترنت است.
به همین دلیل، آنچه امروز در حوزه اینترنت رخ میدهد، صرفاً مسئله یک صنف یا یک گروه محدود نیست؛ بلکه موضوعی است که به شکل مستقیم بر آینده بخش بزرگی از اقتصاد ایران اثر میگذارد.
نظر خود را اضافه کنید.
برای ارسال نظر وارد شوید
ارسال نظر بدون عضویت در سایت