عارف: هدف ایران رسیدن به رتبه تک‌رقمی در هوش مصنوعی دنیاست

معاون اول رئیس‌جمهور از هدف‌گذاری ایران برای رسیدن به رتبه تک‌رقمی جهان در حوزه هوش مصنوعی خبر داده است. محمدرضا عارف هم‌زمان با ابلاغ قانون ملی توسعه هوش مصنوعی، از تشکیل کارگروهی برای اجرای سریع این قانون و حمایت از بخش خصوصی و متخصصان این حوزه سخن گفته است؛ هدفی بلندپروازانه که تحقق آن به زیرساخت محاسباتی، داده، نیروی انسانی و البته دسترسی پایدار به اینترنت نیاز دارد.

به گزارش شهر سخت‌افزار و به نقل از ایرنا، در حاشیه بازدید از بیست‌ونهمین نمایشگاه الکامپ و در گفت‌وگو با خبرنگاران، با اشاره به دستاوردها و پیشرفت‌های علمی و فناورانه کشور گفت:

راهبرد دولت، دستیابی ایران به جایگاه تک‌رقمی جهان در هوش مصنوعی است.

معاون اول رئیس جمهوری، همچنین از تشکیل کارگروهی برای پیگیری و اجرای سریع این قانون خبر داد و تأکید کرد که اجرای آن نباید گرفتار بخشی‌نگری و سیاسی‌نگری شود.

قانون ملی توسعه هوش مصنوعی در شرایطی وارد مرحله اجرا شده که دولت و مجلس در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند ساختار مشخص‌تری برای سیاست‌گذاری این حوزه ایجاد کنند. بر اساس قانون جدید، سازمان ملی هوش مصنوعی به عنوان سازمانی مستقل و ذیل رئیس‌جمهور فعالیت خواهد کرد و موضوعاتی مانند زیرساخت، داده، نیروی انسانی، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در آن مورد توجه قرار گرفته است.

عارف همچنین در بخش دیگری از صحبت‌های خود گفته است:

رویکرد دولت حمایت از فعالیت‌های علمی و فناورانه از طریق تسهیلگری است. اگر موانع پیش روی توسعه علم و فناوری برطرف شود، اطمینان داریم بخش خصوصی و جوانان دانشمند کشور با سرعت ایران را به افق‌های ترسیم‌شده خواهند رساند.

رتبه تک‌رقمی AI تحت کدام معیار؟

با وجود اهمیت این هدف‌گذاری، یک پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است: منظور از «رتبه تک‌رقمی» دقیقاً چیست؟

رتبه‌بندی کشورها در هوش مصنوعی می‌تواند بر اساس شاخص‌های متفاوتی انجام شود؛ از تعداد و کیفیت پژوهش‌های علمی و نیروی متخصص گرفته تا سرمایه‌گذاری، توان پردازشی، توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، دسترسی به داده و میزان استفاده واقعی از این فناوری در اقتصاد. بنابراین اعلام هدف رسیدن به جمع ۱۰ کشور برتر، بدون مشخص شدن شاخص، بازه زمانی و معیار سنجش، به‌تنهایی تصویر دقیقی از مسیر پیش رو ارائه نمی‌کند.

این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که رقابت در هوش مصنوعی صرفاً با تدوین قانون یا ایجاد یک نهاد جدید انجام نمی‌شود. مدل‌های هوش مصنوعی به زیرساخت پردازشی سنگین، مراکز داده، ارتباطات پایدار و دسترسی مداوم به منابع آنلاین نیاز دارند.

پژوهشگر، شرکت دانش‌بنیان یا حتی یک کاربر عادی برای آموزش، آزمایش و استفاده از بسیاری از ابزارهای هوش مصنوعی به اینترنت وابسته است.

از همین زاویه، هدف‌گذاری برای تبدیل شدن به یکی از کشورهای پیشرو در هوش مصنوعی، در کنار مسئله توسعه زیرساخت، یک پیش‌نیاز کمتر قابل چشم‌پوشی هم دارد: دسترسی پایدار و قابل اتکا به اینترنت.

محدودیت یا قطع دسترسی به اینترنت نه‌تنها ارتباط کاربران با سرویس‌های هوش مصنوعی خارجی را مختل می‌کند، بلکه دسترسی به مخازن کد، مقالات علمی، داده‌ها، سرویس‌های ابری و ابزارهای توسعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

باید متذکر شویم که این نیاز پایه، به معنای نفی ضرورت توسعه توان داخلی نیست. اتفاقاً ایجاد مدل‌ها و زیرساخت‌های بومی می‌تواند وابستگی به سرویس‌های خارجی را کاهش دهد، اما توسعه چنین اکوسیستمی نیز بدون دسترسی پایدار پژوهشگران و شرکت‌ها به دانش، نرم‌افزار، داده و جامعه جهانی فناوری دشوار خواهد بود.

رسیدن به رتبه تک‌رقمی چه نفعی برای کشور دارد؟

رسیدن به جمع ۱۰ کشور برتر هوش مصنوعی، در صورت تحقق، می‌تواند به معنای برخورداری از توانمندی قابل توجه در حوزه‌هایی مانند زیرساخت پردازشی، توسعه مدل‌ها، تربیت نیروی متخصص و استفاده از هوش مصنوعی در صنایع و خدمات باشد. چنین جایگاهی می‌تواند به رشد شرکت‌های فناور، افزایش بهره‌وری و شکل‌گیری بازارهای جدید کمک کند.

اما این هدف صرفاً با تصویب قانون یا ایجاد یک نهاد جدید محقق نمی‌شود. سرمایه‌گذاری، دسترسی به داده و توان محاسباتی، تربیت نیروی انسانی و تبدیل پژوهش به محصول باید هم‌زمان تقویت شوند. قانون ملی توسعه هوش مصنوعی قرار است چارچوب این اقدامات را مشخص کند و سازمان ملی هوش مصنوعی نیز مسئولیت راهبری آن را بر عهده خواهد داشت.

بخش مهمی از موانع نیز خارج از حوزه فنی است. پژوهشگران و شرکت‌ها برای رقابت جهانی به ارتباط پایدار با منابع علمی و زیرساخت‌های بین‌المللی نیاز دارند و محدودیت‌های ارتباطی می‌تواند این مسیر را کند کند. در داخل نیز تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و ایجاد توجیه اقتصادی برای پروژه‌های هوش مصنوعی ضروری است؛ چرا که اگر پژوهش به محصول و کاربرد اقتصادی نرسد، حتی فناوری پیشرفته نیز الزاماً ارزش ملموسی برای کشور ایجاد نمی‌کند.

بنابراین حتی رسیدن به یک رتبه بالای تئوری نیز بدون رفع موانع ارتباطی، علمی و اقتصادی و تبدیل توان فنی به کاربرد واقعی، به‌تنهایی منفعت چندانی برای کشور نخواهد داشت.