هشدار چین به هلند بر سر نکسپریا؛ توقف ویفر و تشدید کمبود تراشه خودرو

شاید طی یک هفته گذشته در مورد خبر سلب مالکیت صاحب چینی شرکت Nexperia در هلند را شنیده باشید. این موضوع که در ابتدا به نظر می‌رسد به راحتی و با یک تعامل حقوقی حل خواهد شد، حالا به چالش بزرگی برای صنعت خودرو تبدیل شده است. در جدیدترین رویداد در پی این دعوی، چین به دولت هلند هشدار داده که «فوراً اشتباهات خود در مورد نکسپریا را اصطلاح نماید» وگرنه با عواقب بد آن روبرو خواهد شد.

پرونده نکسپریا، تولیدکننده هلندی نیمه‌هادی‌ها، به یکی از نمونه‌های شاخص تلاقی سیاست صنعتی، ملاحظات امنیت فناوری و شکنندگی زنجیره جهانی تأمین تراشه تبدیل شده است. تصمیم دولت هلند برای سلب کنترل این شرکت از مالک چینی آن، یعنی وینگ‌تک (Wingtech)، اکنون فراتر از یک اختلاف دوجانبه، پیامدهای عملی خود را در صنعت خودروسازی جهانی نشان داده و واکنش رسمی پکن را نیز به‌دنبال داشته است.

موضع‌گیری چین درباره مداخله دولت هلند

بنابر گزارش Toms Hardware، وزارت بازرگانی چین در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرده که دولت هلند باید «در اسرع وقت نسبت به اصلاح تصمیمات خود اقدام کرده و موانع ایجادشده بر سر راه بازگشت ثبات و امنیت به زنجیره جهانی تأمین نیمه‌هادی‌ها را برطرف کند». در این بیانیه، پکن رویکرد لاهه را مانعی برای عملکرد طبیعی بازار و تأمین پایدار قطعات کلیدی صنعت خودرو توصیف کرده است.

این موضع‌گیری در شرایطی مطرح می‌شود که دولت هلند پیش‌تر با استناد به لزوم حفاظت از «دانش فنی حساس و راهبردی»، کنترل نکسپریا را از شرکت مادر چینی آن خارج کرده بود؛ اقدامی که به‌صورت مستقیم بر ساختار عملیاتی این تولیدکننده تراشه تأثیر گذاشت. این اقدام از سوی برخی تحلیل‌گران مشابه سلب امتیاز از تیک‌تاک در آمریکا توسط دولت ایالات متحده تلقی شده است.

نکسپریا چطور شرکتی است و در کجا قرار دارد؟

نکسپریا (Nexperia) یک شرکت فعال در حوزه تولید نیمه‌هادی است که دفتر مرکزی آن در شهر نایمخن هلند قرار دارد و به‌طور رسمی در سال ۲۰۱۷ شکل گرفت. این شرکت در واقع از دل بخش «محصولات استاندارد» شرکت NXP Semiconductors جدا شده که ریشه‌های آن به دهه‌ها فعالیت نیمه‌هادی در شرکت‌هایی مانند فیلیپس بازمی‌گردد.

در ادامه و در سال 2018 شرکت چینی Wingtech Technology با پرداخت حدود ۳.۶ میلیارد دلار کنترل این تولیدکننده هلندی را به دست آورد. نکسپریا از نظر حقوقی همچنان یک شرکت ثبت‌شده در هلند است، اما مالکیت نهایی آن از طریق ساختارهای هلدینگی به وینگ‌تک می‌رسد که خود در بورس چین فهرست شده و در حوزه طراحی و تولید تجهیزات الکترونیکی و تراشه فعالیت می‌کند.

این ساختار مالکیتی، در کنار سیاست‌های کنترلی آمریکا و حساسیت‌های اروپا نسبت به انتقال فناوری، باعث شده نکسپریا در سال‌های اخیر در مرکز توجه تصمیمات ژئوپلیتیکی و صنعتی قرار بگیرد؛ تصمیماتی که اکنون اثرات عملی آن‌ها در زنجیره تأمین تراشه‌های خودرویی آشکار شده است.

محصولات نکسپریا چیست و چرا برای صنعت خودرو حیاتی است؟

نکسپریا برخلاف شرکت‌هایی مانند TSMC یا سامسونگ، در حوزه تولید نیمه‌هادی‌های پیشرفته با لیتوگرافی‌های چند نانومتری فعالیت نمی‌کند. تمرکز اصلی این شرکت بر تولید تراشه‌های اصطلاحاً «Legacy» یا بالغ‌شده است؛ تراشه‌هایی با فناوری ساخت قدیمی‌تر که همچنان نقش حیاتی در صنعت خودرو ایفا می‌کنند.

این قطعات شامل انواع تراشه‌های مدیریت توان، درایورهای MOSFET، دیودها و مدارهای مجتمع مورد استفاده در سامانه‌های کنترلی خودرو هستند. کاربرد این قطعات نیز بسیار گسترده است و از مدیریت باتری و کنترل پیشرانه گرفته تا سامانه‌های روشنایی، حسگرها، ایمنی فعال و تجهیزات الکترومکانیکی مانند شیشه‌های برقی را شامل می‌شود. طبق برآوردهای منتشرشده، نکسپریا حدود ۷۰ درصد از نیاز جهانی بازار تراشه‌های خاص خودرویی در برخی از این دسته‌ها را تأمین می‌کند. این میزان نشان‌دهنده سهم انکارناپذیر آن در تولید خودرو جهانی است و به طبع، هرگونه اختلال در آن می‌تواند اثرات زنجیره‌ای قابل‌توجهی ایجاد کند.

واکنش صنعت خودرو به چالش Nexperia

با بروز این تنش، خودروسازان بزرگ از ماه‌ها قبل نسبت به ریسک کمبود تراشه هشدار داده بودند. در پی این نگرانی‌ها، شرکت‌های خودروسازی ژاپنی و آلمانی از ابتدای پاییز امسال سناریوهای کاهش تولید را در برنامه‌ریزی‌های خود لحاظ کرده‌اند و اکنون بخشی از این نگرانی‌ها محقق شده است.

در همین راستا، شرکت هوندا به‌طور رسمی اعلام کرده که به‌دلیل محدودیت در تأمین تراشه‌های موردنیاز، فعالیت پنج کارخانه مونتاژ خود در ژاپن و چین را به‌صورت موقت متوقف کرده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این خطوط تولید پس از ازسرگیری فعالیت نیز با ظرفیت پایین‌تری نسبت به حالت عادی کار خواهند کرد. بدون شک چنین تصمیماتی می‌تواند بر عرضه جهانی خودرو در کوتاه‌مدت اثرگذار باشد.

چین و هلند؛ حق با کدام طرف است؟

در کنار استدلال‌های رسمی مطرح‌شده از سوی دولت هلند، گزارش‌های غیررسمی و تحلیلی نیز به دلایل دیگری در مورد منشاء این چالش اشاره دارند. در یکی از این گزارش‌ها ادعا شده که مدیرعامل وینگ‌تک بخشی از منابع مالی نکسپریا، در حدود ۲۰۰ میلیون دلار، را برای حمایت از وضعیت مالی شرکت مادر هزینه کرده است. این ادعا به‌عنوان یکی از زمینه‌های تشدید حساسیت‌ها مطرح شده و هلندی‌ها از بسیاری از ابعاد حقوقی آن را مقایر با قوانین تجارت آزاد و تجارت داخلی هلند می‌دانند.

بخشی از حساسیت ایجادشده پیرامون نکسپریا به سیاست‌های کنترلی ایالات متحده در حوزه صادرات فناوری بازمی‌گردد. دولت آمریکا یک سال پیش شرکت وینگ‌تک، مالک اصلی نکسپریا، را در فهرستی موسوم به «Entity List» قرار داد؛ فهرستی که شرکت‌های حاضر در آن برای دسترسی به فناوری‌ها، تجهیزات و دانش فنی آمریکایی با محدودیت‌های شدید مواجه می‌شوند.

در ادامه، با اجرای نسخه سخت‌گیرانه‌تری از «قانون شرکت‌های وابسته»، این نگرانی مطرح شد که نکسپریا نیز به‌دلیل مالکیت ۷۵ درصدی وینگ‌تک، عملاً در معرض همان محدودیت‌ها قرار بگیرد، حتی اگر به‌صورت رسمی نام آن در این فهرست درج نشده باشد.

در چنین سناریویی، دولت هلند و نهادهای اروپایی ممکن است برای جلوگیری از درگیر شدن با تبعات حقوقی و سیاسی این محدودیت‌ها، اقداماتی فراتر از روال معمول شرکت‌داری انجام دهند؛ اقداماتی که می‌تواند شامل مداخله مستقیم در ساختار مالکیت یا مدیریت شرکت باشد.

این منطق شباهت‌هایی با تصمیم برخی دولت‌های غربی در پرونده‌هایی مانند تیک‌تاک دارد؛ جایی که نگرانی‌های امنیتی و هماهنگی با سیاست‌های آمریکا، زمینه‌ساز تصمیمات سخت‌گیرانه و فراقانونی در قبال شرکت‌های دارای مالکیت چینی شده است.

توقف ارسال ویفر و گلوگاه فنی تولید در هلند

در سطح عملیاتی و طی چند ماه گذشته، بحران نکسپریا زمانی جدی‌تر شد که نکسپریا هلند ارسال ویفرهای سیلیکونی به کارخانه این شرکت در چین را متوقف کرد. اگرچه دولت چین به کارخانه دونگوان اجازه داده است صادرات محصولات نهایی به خودروسازان را به‌صورت موردی از سر بگیرد، اما نبود جریان پایدار تأمین ویفر، ظرفیت تولید را با محدودیت جدی مواجه کرده است.

در واکنش به این وضعیت، نکسپریا چین فرایند شناسایی و ارزیابی تأمین‌کنندگان جدید ویفر را آغاز کرده است. با این حال، طبق رویه‌های متداول صنعت نیمه‌هادی، تأیید فنی یک تأمین‌کننده جدید (Qualification) می‌تواند حداقل شش ماه یا بیشتر زمان ببرد؛ بازه‌ای که برای صنعتی با تولید پیوسته، یک گلوگاه پرهزینه محسوب می‌شود.

بحران نکسپریا می‌تواند صنعت خودرو دنیا را تحت تاثیر قرار دهد

آنچه پرونده نکسپریا را برجسته می‌کند، نه صرفاً یک اختلاف حقوقی یا سیاسی، بلکه آسیب‌پذیری ساختاری زنجیره جهانی تأمین نیمه‌هادی‌هاست. این زنجیره در بسیاری از بخش‌ها از قطعات ریز الکترونیکی گرفته تا حتی بخش‌های بسیار بزرگتر، تنها به تعداد محدودی تولیدکننده در سطح جهانی متکی است.

در چنین شرایطی، اختلال در یک حلقه، حتی در حوزه تراشه‌های به‌ظاهر ساده و کم‌فناوری، می‌تواند اثرات دومینویی بر صنایع بزرگی مانند خودروسازی در مقیاس جهانی برجای بگذارد.