آیا تاکنون متوجه شده اید برخی از اطرافیان شما یا حتی خودتان دائماً در حال خرید و ارتقای برخی کالاها چون گوشی موبایل، کامپیوتر و لپ تاپ هستند؟ خرید یک کار لذت بخش است، اما برخی افراد نه تنها از خرید کردن هیچ لذتی نمی برند، بلکه بلای جان و مالشان شده است!  «خرید جبری» می تواند به طرز فاجعه باری سرمایه و درآمد افراد مبتلا را بر باد بدهد. در نوشتار پیشبه علائم و درمان های اختلال خرید جبری می پردازیم.

 

«اختلال خرید جبری» یا Compulsive buying disorder (CBD) که از آن به عنوان «اعتیاد به خرید» نیز نام برده می شود، حالتی است که در آن فرد مبتلا با خرید کردن حس بهتری پیدا می کند یا برای رهایی از احساس های ناخوشایندی چون خشم، بی قراری، ترس و تنهایی به خرید کردن دست می زند. احساس رضایت، لذت و آرامش پس از خرید باعث شکل گیری «رفتار» جبری (شبیه به اعتیاد) در فرد می شود، بنابراین متداوماً به خرید می پردازند. این افراد غالباً خود متوجه رفتار غیر عادی خود نیستند اما هرچه که می گذرد، وضع آنها؛ به ویژه وضعیت مالی‎شان رو به وخامت می رود.

میزان شیوع اختلال خرید جبری در جامعه
بررسی ها نشان می دهد 5.8 درصد جامعه ایالات متحده دست کم برای مقطعی در طول عمر خود به اختلال خرید جبری مبتلا بوده اند. متاسفانه هیچ گونه آمار رسمی از میزان شیوع این اختلال در کشورمان در دست نیست اما با در نظر گرفتن میزان شیوع بالای اختلالات روانی در جمعیت بزرگسال کشورمان که برخی منابع آن را بین 20 تا 25 درصد برآورد کرده اند (که به وضوح بالاتر از میزان شیوع اختلالات روانی در دیگر جوامع است)، می توان گفت متاسفانه بخش قابل توجه ای از جامعه به این اختلال مبتلا هستند، بدتر اینکه اغلب مواقع هیچگاه شناسایی و درمان نمی شوند.

اختلال خرید جبری چیست؟
در افراد مبتلا به اختلال خرید جبری، خرید کردن نه تنها از روی نیاز نیست و ثمره ای هم ندارد، بلکه باعث فشار روانی، زیان مالی و آشفتگی روانی می شود. برای نمونه فرد مبتلا یک گوشی موبایل، یک لپ تاپ یا کامپیوتر می گیرد اما یکباره از آن متنفر می شود یا کالا دیگری چشم اش را می گیرد، در چنین شرایطی این افراد سعی می کنند به هر قیمتی که شده؛ از جمله فروش کالا فعلی با قیمت نامتعارف، از دست دارایی های فعلی خود راحت شوند و کالای مورد نظر خود را خریداری کنند، با گذشت از دقایقی گرفته تا چند روز و چند ماه، این اتفاق می تواند تکرار شود. متاسفانه هیچ گاه این چرخه متوقف نمی شود و فرد مبتلا دائماً در حال «خرید-فروش» یا «فروش-خرید» و حتی گاهی «خرید-خرید» است.

شاید این افراد را حساس و ریزبین بدانید اما واقعیت این است از یک اختلال رنج می برند و نه تنها از این همه خرید کردن هیچ لذتی عایدشان نمی شود، بلکه به شدت آنها را در مضیقه مالی و روانی بدی قرار می دهد. معمولاً این افراد به چیز خاصی (برای نمونه: گوشی موبایل، کارت گرافیک کامپیوتر، لپ تاپ) علاقه پیدا می کنند و دائماً در حال خرید انواع آن هستند.

مراحل شکل گیری یک خرید جبری:

  1.  احساس نیاز و ولع شدید برای یک کالا 
  2.  آماده سازی و تامین پول (شامل فروش کالای اخیراً خریداری شده)
  3.  خرید کردن و کسب حس رضایت گذرا
  4.  پشیمانی از خرید
    1.  بازگشت به مرحله اول

اغلب مبتلایان به اختلال خرید جبری با گذشت مدت کوتاهی از خرید خود پشیمان و سر خورده می شوند اما دوباره به خانه اول باز می گردند.

علائم و نشانه های اختلال خرید جبری:

  • خرید کردن برای رهایی از فشار عصبی، بی قراری و ناراحتی و همچنین برای کسب لذت و آرامش
  • سرخوشی و احساس هیجان شدید پس از خرید کردن (غالباً گذرا)
  • احساس پشیمانی، سرخوردگی، ناراحتی، گناه و اضطراب پس از خرید (با گذشت مرحله لذت)
  • تنفر پیداکردن ناگهانی و سریع نسبت به کالای اخیراً خریداری شده
  • فکر کردن شدید و بی وقفه به خرید کالای مورد نظر
  • فروش سریع و بی دلیل کالای اخیراً خریداری شده
  • خرید کالاهای گران قیمت بدون در نظر گرفتن شرایط مالی و اولویت های بالاتر
  • خرید کردن فراتر از بودجه و درآمد
  • خریدهای غیر ضروری
  • مخفی کردن خریدهای افراطی و مبلغ آن از دوستان و اعضای خانواده
  • دنبال کردن شدید برنامه های تبلیغاتی

خرید جبری یک رفتار ناسالم است که توسط متخصصان یک اختلال روانی تلقی می شود. هر چند بحث های زیادی پیرامون اختلال روانی در نظر گرفتن خرید جبری وجود دارد، اما یافته ها نشان می دهد خرید جبری ریشه در روان دارد و پژوهش ها حاکی از اثر بخش بودن درمان های روانشناختی و دارویی است. بنابراین خرید جبری به هیچ عنوان یک رفتار عادی و قابل چشم پوشی نیست.

این افراد معمولاً در خرید نه تنها چانه نمی زنند، بلکه با توجیه های غیر معقول نظیر کیفیت متفاوت و اطمینان بیشتر، از گران ترین فروشگاه ها خرید می کنند.

خرید جبری همان ولخرجی نیست
ممکن است به اشتباه خرید جبری را همان ولخرجی بدانید، در صورتی که چینن نیست. ولخرجی غالباً به صورت یکباره و کوتاه مدت است، در این حالت فرد به طور غیر معمول دچار اعتماد به نفس کاذب، هیجان و بی اهمیتی می شود، برای مثال فردی که ماه ها پول خود را برای یک خرید یا یک کار بزرگ پس انداز کرده است، یکباره دچار بی اهمیتی می شود و آن را به آسانی خرج می کند.

ولخرجی های معمول می تواند ناشی از تاثیرات محیطی (مرفه بودن) و تریبت باشد اما ولخرجی های افراطی و کوتاه مدت که یکباره پدیدار می شوند می تواند ناشی از بی ثباتی در خلق و خو (در اختلال های سایکوتیک) باشد. بنابراین ولخرجی را با خرید جبری اشتباه نگیرید.

چرا خرید جبری؟
مبتلایان به اختلال خرید جبری در پاسخ به تکانه هایی که قدرت مقاومت در برابر آن را ندارند به خرید می روند، این تکانه می تواند تنفر از کالا فعلی یا علاقه افراطی به کالای دیگری باشد که قصد خرید آن را دارند. در حقیقت در خرید های جبری «نیاز» هیچ جایگاهی ندارند بلکه این افراد برای رهایی از دست تنشی که به سراغ آنها آمده است و همچنین دست یابی به عزت نفس و پیرو آن آرامش، به خریدهای پیاپی دست می زنند.

از نظر روان پویشی، این افراد عزت نفس پایینی دارند و با دست زدن به خرید، در تلاش برای تسکین علائم آن هستند.

از آنجایی که خرید جبری ناشی از یک عامل جبری چون احساس ناراحتی است، تا زمانی که فرد به خرید مورد نظر دست نزند، به آرامش نمی رسد، بنابراین هدف از خرید کردن های مکرر دست یابی به آرامش یا کاستن از شدت تنش روانی است.

با افراد مبتلا به خرید جبری چگونه رفتار کنیم؟
سرزنش کردن این افراد نه تنها هیچ ثمره ای در بر ندارد، بلکه باعث فاصله گرفتن آنها از شما می شود و ممکن است با این تصور که آنها را درک نمی کنید، از این پس خریدهای خود را از شما پنهان کرده و حتی با شما قطع رابطه کنند. بنابراین به هیچ عنوان سعی نکنید با سرزنش کردن و القای حس گناه، به این افراد نزدیک شوید. به جای دست گذاشتن رو عیب آنها که به احتمال قوی خودشان آن را قبول ندارند، از راه اصولی تر به وی کمک کنید تا بر ضعف خود فایق آید.

راهکارهایی برای افزایش مقاومت در برابر خرید جبری
در صورتی که با فرد مبتلا ارتباط خوبی دارید، در فضایی دوستانه و بدور از نصیحت کردن، از او بخواهید خریدها و فروش های احتمالی اخیر خود را (برای نمونه یک ماه اخیر) بر روی کاغذ لیست کند، همچنین می توانید از او بخواهید به طور مرتب خریدهای خود را با ذکر تاریخ، مبلغ و پیامدهای مالی احتمالی آن لیست کند. در مرحله بعد از او بخواهید هزینه هر یک از خریدها و زیان های مالی احتمالی در فروش آنها را بنویسد. از او بپرسید آیا ارزش اش را داشته است؟ اگر فرد متوجه زیان دهی های خود شد و آنها را انکار نکرد؛ برای نمونه ادعا کند هیچگاه متضرر نمی شود و هربار سود هم  می کند، با تمرکز روی هر مورد نظر خود را بیان کنید، برای نمونه بگویید واقعاً مبلغ زیادی متضرر شده و اگر شما جای او بودید، هیچگاه زیر بار آن نمی رفتید. همچنین از دیگر افراد مورد اعتماد و نزدیک به فرد مبتلا بخواهید نظر خود را درباره این خریدها و پیامدهای آن (و نه قضاوت در مورد خود فرد) در حضور خود او بیان کنند.

هدف از این کار متوجه شدن فرد مبتلا نسبت به اعتیاد اش به خرید است تا بتواند در مقابل تکانه ها به صورت تدریجی مقاومت کند. همچنین می توانید با بررسی لیست هایی که فرد مبتلا از خرید های خود تهیه کرده، گفتگو و بررسی رفتار او، به برخی الگوهای احتمالی پی ببرید، برای نمونه ممکن است فرد مبتلا به طور منظم به یک فروشگاه ها یا محیط خاص مراجعه کند که باعث پدید آمدن تکانه های خرید جبری می شود.

باید در نظر داشته باشید احتمال سوء استفاده فروشندگان از افراد مبتلا به خرید جبری وجود دارد. البته ممکن است این افراد از طریق های دیگری چون فروشگاه های آنلاین به خرید بپردازند اما اگر متوجه مراجعه فرد به فروشنده یا فروشگاه خاصی شده اید، بهتر است با آنها صحبت کنید.

یکی دیگر از راه هایی که از طریق آن می توانید به افراد مبتلا به خرید جبری کمک کنید، همراهی در خرید است. البته ممکن است شما را پس بزند یا تمایلی به همراهی شما در خرید نداشته باشد اما اگر بتوانید در مواقع خرید حضور داشته باشید، ممکن است بتوانید از طریق توجیه کردن، تحمل او را در برابر تکانه ها بالا ببرید. برای نمونه می توانید فرد بیمار را توجیه کنید که کالا مورد نظر او با چیزی که پیش تر خریداری کرده، تفاوت قابل توجه ای ندارند و هدر دادن پول است.

در صورتی که فرد مبتلا به اختلال خرید جبری منکر هرگونه زیان دهی می شود، اگر از والدین و یا وابستگان نزدیک به او هستید و امکان آن وجود دارد، سعی کنید منابع مالی او را محدود کنید، برای نمونه به جای ارائه پول به صورت یکباره، آن را در قسمت های کوچکتری به صورت هفتگی و حتی روزانه در اختیارش بگذارید. در نظر داشته باشید دسترسی افراد مبتلا به خرید جبری به منابع مالی هنگفت می تواند فاجعه آمیز باشد. این افراد در برابر تکانه های ناگهانی برای خرید هیچ مقاوتی ندارند و به آسانی تسلیم تمایلات خود می شوند.

اگر خودتان از خرید جبری به ستوه آمده اید، دسترسی خود را به پول محدود کنید، برای نمونه سعی کنید هیچگاه پول به مقدار زیاد یا کارت بانکی همراه خود نداشته باشید. همچنین تهیه لیست وسایل و کالاهای مورد نیاز خودتان و خانواده تان، سپس اولویت گذاری آنها می تواند مفید باشد. مواقعی که تکانه های نیاز برای خرید به سراغتان می آید، احساس خود را با دوستان یا اعضای خانواده در میان بگذارید تا از شدت آن کاسته شود.

سعی کنید تا جای ممکن از مواجه با محتواهای تبلیغاتی پرهیز کنید، زیرا تبلیغات می توانند باعث تشدید تکانه های خرید شوند.

یکی دیگر از حالت های ممکن که خرید جبری را تقویت می کند، وجود دوستان و افرادی است که از قربانی برای ماجراجویی های خود استفاده ابزاری می کنند، در برخی موارد با بررسی افراد مبتلا به خرید جبری، به وجود افرادی در اطراف آنها پی می برید که محرک و مشوق خریدهای افراطی آنها هستند. ممکن است این افراد خود توانایی خرید و حتی جرات ریسک کردن آن را نداشته باشند اما از قربانی برای ماجراجویی های خود سوء استفاده کنند.

در نهایت اگر هیچ یک از راهکارهایی که معرفی کردیم مفید واقع نشد، بهتر است فرد مبتلا را برای مراجعه به یک روان درمانگر و در صورت نیاز روانپزشک، ترغیب کنید.

متاسفانه درمان اختلال خرید جبری بسیار دشوار است اما درمان اختلال های همراه چون افسردگی و اضطراب می تواند بسیار موثر باشد.

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بدون عضویت در سایت

0

نظرات (5)

  • مهمان - Mahmod

    با این گرانی که هست وسواس کیلو چنده
    اول آخرش ارزونای بازار رو باید بخریم یا بهتر بگم اشغالای بازار

  • مهمان - Mahmod

    وسواس خرید که حداقل نداریم ما ایرانیا اخه با این گرانی ها فقط اشغالای گوشی تبلت رایانه را میتونیم بخریم

  • مهمان - مهدی

    برادر من این چیزا برای مردم بی درد و غم اوروپاست واسه ما که تلاش میکنیم زنده بمونیم شبیه جکه

  • مهمان - علی

    منم اینجوری هستم. اینقدر بازار و دیوار و شیپور و فروم ها رو گشتم تا یک سیستم قوی بخرم. تا بالاخره به لپ تاپ 60 تومنی msi خریدم. بعد 2 روز استفاده پشیمونم. با خودم میگم ای کاش PC می خریدم. با خودم میگم ای کاش مانیتور ultra wide می خریدم. اصلاً از استفاده از لپ تاپم لذت نمی برم. لپ تاپ هم گذاشتم واسه فروش که یک PC بخرم. حتی زمانی که دلار 3000 تومن بود ، یک هدفون 400 تومنی خریدم ولی تا الان حتی پلمپش هم باز نکردم.
    این رو شما نوشتید.
    "سعی کنید تا جای ممکن از مواجه با محتواهای تبلیغاتی پرهیز کنید، زیرا تبلیغات می توانند باعث تشدید تکانه های خرید شوند."
    من هرروز به سایت شما سر میزنم و محصولات جدید در حوزه تکنولوژی رو مشاهده می کنم. حتی تمام ریپورتاژهای شما رو از محصولات سامسونگ و هواوی و گرین و ایسوس و گیگابایت و msi میبینم. یعنی یکی از راههای درمانم اینه که دیگه به سایت سر نزنم؟ خیلی سخته.

  • سلام دوست گرامی
    به نظر میرسه بیشتر درگیر وسواس باشید.
    اگر در کارای دیگه هم چنین حساسیتی دارید، بهتره پیگیر بشین.

ورود به شهرسخت‌افزار

ثبت نام در شهر سخت افزار
ورود به شهر سخت افزار

ثبت نام در شهر سخت افزار

نام و نام خانوادگی(*)
لطفا نام خود را وارد کنید

ایمیل(*)
لطفا ایمیل خود را به درستی وارد کنید

رمز عبور(*)
لطفا رمز عبور خود را وارد کنید

شماره موبایل
Invalid Input

جزو کدام دسته از اشخاص هستید؟(*)

لطفا یکی از موارد را انتخاب کنید