دلیل کُند شدن SSD در گذر زمان و راه‌های مدیریت آن

امروزه SSD یکی از قطعات تعیین کننده در سرعت سیستم است اما اگر خود اس‌اس‌دی دچار کندی یا افت سرعت شود، طبیعتاً روی سرعت کامپیوتر هم تاثیر منفی می‌گذارد. در نوشتار پیش‌رو به شما می‌گوییم چرا اس‌اس‌دی در گذر زمان کُند می‌شود و چطور می‌توان افت سرعت آن را مدیریت کرد.

در ساخت حافظه اس‌اس‌دی تنها از قطعات الکترونیکی استفاده شده است و برخلاف هارددیسک، اجزای مکانیکی ندارد. با این حال هنوز هم SSD می‌تواند دچار افت سرعت و کندی شود؛ هرچند که به دلیل استهلاک یا دفراگ نیست. دلیل کُندی SSD در گذر زمان به چگونگی کارکرد این حافظه فلش مربوط می‌شود.

چرا اس‌اس‌دی به مرور کُند می‌شود؟

همانطور که می‌دانید، درایو SSD حاوی تعدادی تراشه حافظه (NAND)، یک کنترلر و در مواردی هم یک تراشه حافظه کش (DRAM) است. بنابراین بخش ذخیره و خوانش اطلاعات کاملاً الکترونیکی و مبتنی بر قطعات نیمه‌هادی است. مشکل اینجاست که این کار ظرافت و پیچیدگی‌های فنی بالایی دارد که با گذشت زمان و پُر شدن حافظه اس‌اس‌دی می‌تواند باعث کندی شود.

اولین دلیل کُندی حافظه اس‌اس‌دی، پُر شدن است. وقتی حافظه سیستم‌تان تا حد زیادی پُر می‌شود و فقط بخش کوچکی از آن آزاد باشد، کنترلر SSD باید دنبال بلوک‌های حافظه آزاد موجود در ICهای مختلف بگردد و داده‌ها ممکن است از نظر فیزیکی در مکان‌های پراکنده‌ای ذخیره‌شوند. از همین رو سرعت نوشتن و خواندن یا ذخیره و بازیابی کاهش می‌یابد.

بنابراین هرچه که SSD بیشتر پُر شود، شانس کاهش سرعت آن بیشتر است. البته این موضوع رابطه مستقیمی با ظرفیت آن دارد و هرچه که ظرفیت SSD بیشتر باشد، کُندی در درصدهای بالاتر اتفاق می‌افتد. 

دلیل دوم کُندی SSD در گذر زمان، بازهم به پُر شدن آن مربوط می‌شود، با این حال دلیل آن متفاوت از قبلی است. این بار پای حافظه کش (SLC Cache) در میان است.

تقریباً در همه SSDها بخشی از حافظه NAND به عنوان حافظه کش مورد استفاده قرار می‌گیرد و کنترلر از آن برای شتاب‌بخشی به عملیات خوانش-نوشتن استفاده می‌کند. در چنین شرایطی وقتی SSD زیادی پُر شود، بخشی از این کش از دسترس کنترلر خارج می‌شود که می‌تواند باعث کُندی محسوس شود. 

سومین دلیل رایج کُندی SSD بر اثر استفاده، مستهلک شدن تراشه‌های حافظه آن است. تراشه‌های حافظه فلش به‌کار رفته در SSDها به مرور و بر اثر عملیات نوشتن دچار فرسودگی الکتریکی می‌شوند و بخشی از سلول‌های آنها ناپایدار یا کاملاً خراب می‌شود. با این حال SSD هنوز کار می‌کند و کاملاً خراب نمی‌شود.

مشکل اینجاست که خراب شدن سلول‌های حافظه SSD که به عنوان کاهش هلث هم شناخته می‌شود، موجب کُندی طبیعی سرعت اس‌اس‌دی خواهد شد. بنابراین بدیهی است که یک SSD کهنه با ده‌ها یا حتی صدها ترابایت نوشتن، به اندازه روز اول پرسرعت نباشد.

راه‌های مدیریت کُندی و کاهش سرعت SSD در گذر زمان

هرچند کُندی اس‌اس‌دی اجتناب‌ناپذیر است و به مرور سرعت آن کاهش می‌یابد، اما می‌تواند تا حد زیادی آن را مدیریت کرد. اولین کار جلوگیری از پُر شدن SSD است.

برای اینکه اس‌اس‌دی سیستم‌تان سرحال بماند، سعی کنید همیشه کسری از ظرفیت آن خالی بماند و از حداکثر فضای ذخیره سازی آن استفاده نکنید. البته مقدار فضای آزاد به ظرفیت اس‌اس‌دی بستگی دارد و نمی‌توان عدد مشخصی را برای آن تعیین کرد. با این حال برای یک حافظه اس‌اس‌دی 128 گیگابایتی، تقریباً 12 گیگابایت مناسب است.

کار دومی که می‌توانید برای کاهش کندی SSD انجام دهید، جلوگیری از نوشتن بی‌مورد است. برای نمونه اگر پوش کش مرورگر یا IDM را به هارد دیسک منتقل کنید، تا حد زیادی از مستهلک شدن تراشه‌های حافظه کاسته می‌شود. بنابراین بهتر است در طولانی مدت حجم نوشتن SSD را پایین نگه‌دارید تا دیرتر کُند و کم سرعت شود.

کارهای مفید دیگری که می‌توانید برای جلوگیری از کُندی SSD انجام بدهید، فعال نگه داشتن قابلیت TRIM سیستم عامل، پاک کردن فایل‌های کش غیر ضروری و بروز نگه‌داشتن فرم‌ویر درایو است. برای سادگی کار می‌توانید از برنامه‌های بهینه‌ساز SSD استفاده کنید که Auslogics SSD Optimizer یکی از مشهورترین آنها است.

جمع‌بندی

کند شدن SSD در گذر زمان اجتناب ناپذیر است و بالاخره تراشه‌های آن معیوب و کم‌سرعت می‌شوند. با این حال اگر کُندی اس‌اس‌دی به دلایلی همچون پر شدن درایو و افزایش دما باشد، اقداماتی همچون خالی نگه داشتن کسری از حافظه و بهبود تهویه سیستم می‌تواند موثر باشد.

اما اگر یک SSD دست‌دوم یا استوک خریداری کنید که حسابی روی آن نوشته شده است، این احتمال وجود دارد که سرعت آن به دلیل کاهش درصد هلث و بروز خطا در سطح تراشه‌ها برای همیشه کاهش یافته باشد.

پرسش‌های متداول

علت کندی SSD در گذر زمان چیست؟

پر شدن حافظه، کاهش کش قابل استفاده و خرابی سلول‌های حافظه جزو مهم‌ترین دلایل کندی SSD در گذر زمان است.

چطور جلوی کندی اس‌اس‌دی را بگیریم؟

خالی گذاشتن بخشی از حافظه در افزایش سرعت SSD موثر است.

آیا کندی SSD در گذر زمان قابل بازگشت است؟

با انجام اقداماتی همچون پاک کردن کش‌ها، نصب دوباره ویندوز و نصب برنامه‌های بهینه‌ساز تا حدی می‌توان سرعت اس اس دی را بازیابی کرد.