برای چند دهه حافظه کامپیوتر یکی از معدود قطعاتی بود که میتوانستیم روی ارزانتر شدن مداوم آن حساب کنیم. حالا اما رقابت بر سر هوش مصنوعی باعث شده قیمت حافظه به جایی برسد که عملاً دو دهه قبل آنجا بود. پیشنهاد میکنیم تحلیل جالب یک مهندس نرمافزار برجسته درباره گرانی RAM را بخوانید.
دنیل لمیر دانشمند علوم کامپیوتر و توسعهدهنده شناختهشده گیتهاب است که میگوید اتفاقی که امروز در بازار RAM رخ داده، از نظر تاریخی بسیار غیرمعمول است. او با بررسی قیمت تمام شده به ازای هر واحد حافظه، به این نتیجه رسیده که اکنون رم به اندازه سال 2007 میلادی گران است. بر همین اساس میتوان چنین نتیجه گرفت که هوشمصنوعی تمامی پیشرفتهای فناوری ازنظر کاهش هزینه تمام شده حافظه رم را بر باد داده است.
لمیر معتقد است کاهش نمایی قیمت حافظه که طی چند دهه ادامه داشت، در مدت بسیار کوتاهی بخش قابلتوجهی از دستاورد خود را از دست داده است. به گفته او نمونه مشابهی از بازگشت قیمت یک فناوری سختافزاری به سطح چندین دهه قبل را به یاد نمیآورد و از این نظر با یک پدیده بیهمتا و البته عجیب روبرو هستیم.
قیمت هر گیگابایت RAM دوباره دو رقمی شد
دادههای Stanford DAM نیز تصویر مشابهی ارائه میکنند. بر اساس آخرین دادههای پروژه مزبور، قیمت حافظه رم DDR5 در حال حاضر حدود ۱۱.۴۱ تا ۱۳.۲۸ دلار به ازای هر گیگابایت است. این محدوده از نظر قیمت اسمی، آخرین بار حدود سال ۲۰۰۸ مشاهده شده بود که قیمت نسل DDR2 در محدوده حدود ۱۱ تا ۱۵ دلار به ازای هر گیگابایت قرار داشت.
البته مقایسه قیمتهای چند دهه مختلف بدون در نظر گرفتن تورم میتواند گمراهکننده باشد. با تعدیل قیمت بر اساس تورم، قیمت فعلی DDR5 بیشتر به سطوحی نزدیک میشود که حدود سال ۲۰۱۱ و دوران حافظههای DDR3 تجربه شده بود. با این حال در هر دو حالت یک نکته روشن است و آن اینکه RAM دیگر با سرعت گذشته ارزان نمیشود و حتی در برخی مقاطع عملاً در حال گرانتر شدن است.
این وضعیت زمانی عجیبتر میشود که بدانیم پیشرفت صنعت نیمههادی معمولاً باید نتیجه معکوسی داشته باشد. تولید انبوه، افزایش تراکم تراشهها و بهبود فناوریهای ساخت، در حالت عادی هزینه هر واحد حافظه را کاهش میدهد. اما این بار مشکل از ناتوانی صنعت در ساخت حافظه بیشتر نیست؛ مسئله این است که تقاضا با سرعتی بسیار بالاتر از رشد تولید افزایش پیدا کرده است.
وقتی هوش مصنوعی ظرفیت تولید RAM را میبلعد
ریشه اصلی بحران را باید در HBM یا حافظه با پهنای باند بالا جستوجو کرد. شتابدهندههای هوش مصنوعی برای دستیابی به پهنای باند عظیم مورد نیاز خود به حجم زیادی از تراشههای حافظه HBM نیاز دارند و تولید این حافظه پر سود و پرتقاضا نیز بخشی از ظرفیت خطوط تولید تراشههای DRAM را به خود اختصاص میدهد.
در نتیجه شرکتهای سازنده حافظه باید بین تولید HBM مورد نیاز مراکز داده هوش مصنوعی و حافظههای معمولی مورد استفاده در کامپیوترها، گوشیها و سایر محصولات تعادل ایجاد کنند.
دنیل لمیر درباره آینده این وضعیت میگوید:
«حدس میزنم یا راهی برای ساخت سیستمهای هوش مصنوعی بدون این حجم از حافظه پیدا کنیم، یا راههای بسیار هوشمندانهای برای ساخت حافظه بسیار بیشتر و بسیار سریعتر پیدا خواهیم کرد.»
حتی ایلان ماسک نیز پیشتر به همین عدم تعادل میان عرضه و تقاضا اشاره کرده بود. به گفته او تولید حافظه حدود ۲۰ درصد در سال افزایش پیدا میکند، اما تقاضا در صنعت هوش مصنوعی ممکن است سالانه ۲۰۰ درصد یا حتی بیشتر رشد کند. این اختلاف برای بازاری به بزرگی صنعت حافظه کافی است تا تمام محاسبات معمول درباره قیمت را برهم بزند.
البته افزایش قیمت حافظه دیگر محدود به بازار کامپیوتر نیست. آثار کمبود DRAM و سایر انواع حافظه به تدریج در بازار کارت گرافیک، گوشیهای هوشمند، کنسولهای بازی و حتی خودروها نیز دیده میشود.
حتی تراشههای حافظه ساخت شرکت چینی CXMT نیز تاکنون نتوانستهاند نقش یک گزینه ارزانقیمت واقعی را ایفا کنند و قیمت ماژولهای مبتنی بر این تراشهها تا حد زیادی از روند قیمت محصولات سامسونگ، SK hynix و Micron پیروی میکند.
از طرف دیگر برخی تحلیلهای صنعت حافظه نسبت به سال آینده نیز چندان امیدوارکننده نیستند و احتمال کاهش بیشتر عرضه تراشههای DRAM برای تولیدکنندگان ماژولهای حافظه رم مطرح شده است.
در چنین شرایطی آنچه بازار RAM را نگرانکننده میکند فقط قیمت بالای امروز نیست؛ بلکه این احتمال است که یکی از بنیادیترین روندهای صنعت کامپیوتر، یعنی ارزانتر شدن مداوم حافظه، برای مدتی طولانی متوقف شده باشد.
اگر رقابت برای ساخت مدلهای هوش مصنوعی با همین سرعت ادامه پیدا کند، بعید نیست بخشی از هزینه این رقابت نه در فاکتورهای خرید مراکز داده، بلکه مستقیماً در قیمت کامپیوتر، گوشی و حتی سایر محصولات الکترونیکی به مصرفکننده منتقل شود.
نظر خود را اضافه کنید.
برای ارسال نظر وارد شوید
ارسال نظر بدون عضویت در سایت