معاون وزیر ارتباطات: اینترنت پرو آنقدر بد اجرا شد که مزایای آن زیر سوال رفت

در شرایطی که عمده مسئولان می‌گویند «اینترنت پرو» با هدف حفظ حداقل کارکرد اقتصاد دیجیتال در دوران بحران عرضه شده، اظهارات معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا وزارت ارتباطات، تصویری چندلایه از این طرح ارائه می‌دهد؛ از یک‌سو تأکید بر ضرورت آن در شرایط خاص و از سوی دیگر، نقد صریح به نحوه اجرا و پیامدهای فعلی.

اینترنت پرو همان اینترنت طبقاتی است؟

بدون شک پربحث‌ترین اتفاق سالیان اخیر حوزه ارتباطات کشور، اینترنت طبقاتی است که با عنوان اینترنت پرو در سطح جامعه گسترش پیدا کرده است. احسان چیت‌ساز، معاون وزیر ارتباطات، در مصاحبه‌ای با ایلنا، ریشه شکل‌گیری اینترنت پرو را به تجربه قطعی‌های گسترده و فشار مستقیم کسب‌وکارها نسبت می‌دهد و می‌گوید:

قطع کامل اینترنت، پرهزینه‌ترین سناریو برای اقتصاد ملی است.

بر همین اساس، این طرح به‌عنوان یک «مکانیسم تداوم خدمات» تعریف شده تا در شرایط بحران، از توقف کامل فعالیت‌های اقتصادی جلوگیری کند. او تأکید می‌کند:

اینترنت پرو ابزار توسعه‌ای یا امتیاز ویژه نیست، بلکه یک راهکار اضطراری است.

چیت‌ساز در پاسخ به این سوال که «آیا اینترنت پرو همان اینترنت طبقاتی است؟» گفت:

اطلاق «اینترنت طبقاتی» به این موضوع، از نظر تحلیلی دقیق نیست و موجب خلط مفهومی می‌شود. اینترنت طبقاتی به معنای ایجاد نابرابری ساختاری و دائمی در دسترسی به اینترنت در شرایط عادی است؛ یعنی گروهی از شهروندان به‌صورت پایدار به اینترنت باکیفیت‌تر یا بدون محدودیت دسترسی داشته باشند و سایرین از این امکان محروم باشند، در حالی که اینترنت کسب‌وکارها ماهیت موقت و شرایطی و مبتنی بر کارکرد اقتصادی و زیرساختی است، نه جایگاه اجتماعی افراد و هدف آن کاهش خسارت به کل اقتصاد دیجیتال کشور طراحی شده است و نه اینکه افراد خاص به اینترنت دسترسی داشته باشند.

او در ادامه خود را در مقام منتقد اجرای طرح قرار داده و می‌گوید:

این طرح اینقدر بد اجرا شد که مزایای آن را هم زیر سوال برد. بنابراین، این دو مفهوم (اینترنت پرو و اینترنت طبقاتی) از نظر فلسفه سیاست‌گذاری، کاملاً متفاوت هستند.

با این حال، فاصله میان تعریف نظری و آنچه در عمل رخ داده، قابل توجه است. امروز دسترسی به این نوع اینترنت، عملاً از چارچوب «حفظ خدمات حیاتی» خارج شده و به طیف گسترده‌ای از کاربران دارای توان مالی رسیده است. کافی است شما پول لازم را برای دریافت این سرویس کنار بگذارید و حاضر باشید برایش هزینه کنید.

به راحتی می‌توانید به یک مزون لباس، دفتر خدمات ارتباطی و برخی مراکزی که شاید تصورش هم نمی‌شود رفته و این سرویس را خریداری کنید. شرایط از این هم ساده‌تر است و اگر شما یک شرکت به اسم خود یا یکی از نزدیکان ثبت کرده باشید نیز می‌توانید با پرداخت هزینه، اینترنت پرو بگیرید.

حالا باید این سوال را از سیاست‌گذار طرح و مجریان آن پرسید که «اگر این ابزار صرفاً برای شرایط اضطراری و بخش‌های حیاتی طراحی شده، چگونه به چنین دامنه‌ای از مصرف‌کنندگان رسیده است؟»

تفکیک دسترسی؛ تناقض میان چارچوب نظری و اجرای عملی طرح

چیت‌ساز در بخش دیگری از این مصاحبه با تأکید بر اصول سیاست‌گذاری در شرایط عادی، صراحتاً اعلام می‌کند:

هرگونه تفکیک دسترسی به اینترنت در شرایط عادی، موجب اختلال در کارایی بازار، کاهش نوآوری و تضعیف اعتماد عمومی خواهد شد.

اما او همزمان توضیح می‌دهد که در شرایط بحرانی، تصمیم‌گیری به سطح «مدیریت ریسک ملی» منتقل می‌شود و ممکن است محدودیت‌هایی اعمال شود.

با این حال، آنچه امروز در سطح جامعه دیده می‌شود، فراتر از یک مدیریت موقت بحران است. شکل‌گیری دسترسی‌های متفاوت بر اساس توان پرداخت، عملاً همان چیزی است که خود او نسبت به آن هشدار می‌دهد:

دسترسی متفاوت به اینترنت، به معنای توزیع نابرابر فرصت، قدرت و حتی برداشت از حقیقت است.

این تناقض میان چارچوب نظری و اجرای عملی، یکی از نقاط اصلی انتقاد به این سیاست محسوب می‌شود.

کاهش خسارت یا تعمیق شکاف؟

معاون وزیر ارتباطات در ارزیابی کارکرد این طرح، آن را صرفاً یک ابزار محدود توصیف کرده و معتقد است که «این ابزار کاهش‌دهنده خسارت است، نه حذف‌کننده آن.»

او توضیح می‌دهد که حتی در صورت دسترسی کسب‌وکارها، اگر کاربران عمومی محدود باشند، تقاضا کاهش می‌یابد و مدل‌های کسب‌وکار دچار اختلال می‌شوند.

اما در عمل، شرایط به‌گونه‌ای پیش رفته که اینترنت پرو نه‌تنها نتوانسته مشکل را حل کند، بلکه خود به بخشی از مسئله تبدیل شده است.

گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد این دسترسی اکنون به طیف متنوعی از مشاغل رسیده؛ از شرکت‌های بزرگ تا مجموعه‌هایی که ارتباط مستقیمی با زیرساخت‌های حیاتی ندارند. همین موضوع، این برداشت را تقویت کرده که دسترسی به اینترنت آزادتر، به‌جای یک ابزار اضطراری، به یک «خدمت قابل خرید» تبدیل شده است.

نقد صریح به اجرا؛ از طراحی تا واقعیت

در بخش دیگری از این مصاحبه، معاون وزیر ارتباطات که همکاران او، خود متولیان این حوزه هستند، به نحوه اجرای طرح انتقاد می‌کند:

این طرح شیوه اجرای بسیار نامناسبی داشت و هنوز IP بسیاری از کسب‌وکارها متصل نشده است.

این در حالی است که همزمان، دسترسی این سرویس در برخی بخش‌ها به‌راحتی در حال ارائه است؛ تضادی که نشان می‌دهد سازوکار تخصیص و نظارت، نه‌تنها شفاف نیست، بلکه در عمل به نتایجی متفاوت از اهداف اولیه منجر شده است.

اینترنت پرو ابزار اضطراری است یا یک مسیر جدید ارتباط؟

در نهایت، معاون وزیر ارتباطات تلاش می‌کند مرز روشنی میان «اینترنت پرو» و «اینترنت طبقاتی» ترسیم کند و می‌گوید این دو از نظر فلسفه سیاست‌گذاری متفاوت هستند.

با این حال، آنچه امروز در میدان اجرا دیده می‌شود، تصویری متفاوت ارائه می‌دهد؛ جایی که دسترسی به اینترنت باکیفیت‌تر، به‌صورت غیررسمی در حال تبدیل شدن به امتیازی مبتنی بر توان مالی افراد است.

در چنین شرایطی، حتی اگر این سیاست با هدف مدیریت بحران طراحی شده باشد، نحوه اجرا و دامنه دسترسی آن، این پرسش را پررنگ‌تر می‌کند که آیا اینترنت پرو همچنان یک «ابزار موقت» است، یا در حال تبدیل شدن به نسخه‌ای عملی از همان چیزی است که سال‌ها با عنوان «اینترنت طبقاتی» مورد انتقاد قرار می‌گرفت.