تلگرام در عراق رفع فیلتر شد

دولت عراق پس از هفته‌ها محدودیت و مذاکره با تلگرام، دسترسی به این پیام‌رسان را دوباره برقرار کرد. بنابر اعلام مقامات عراقی، این تصمیم پس از توافق بر سر الزامات امنیتی و رگولاتوری اتخاذ شده است.

پیام‌رسان تلگرام در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین بسترهای ارتباطی در عراق تبدیل شده و علاوه بر کاربران عادی، رسانه‌ها، احزاب سیاسی و حتی برخی نهادهای رسمی این کشور نیز از آن استفاده می‌کنند. همین جایگاه باعث شد اختلال و محدودیت اخیر این پلتفرم در عراق واکنش گسترده کاربران و فعالان رسانه‌ای را به‌دنبال داشته باشد.

محدودیت تلگرام در عراق از کجا شروع شد؟

بنابر اعلام رسانه Iraqi News، مسئولان عراقی طی هفته‌های اخیر دسترسی به تلگرام را در بخش‌هایی از این کشور محدود کردند. دولت عراق اعلام کرده بود برخی کانال‌ها اقدام به انتشار داده‌های شخصی شهروندان، اطلاعات مرتبط با نهادهای دولتی و محتوایی کرده‌اند که از نگاه بغداد می‌تواند امنیت ملی و ثبات اجتماعی را تهدید کند.

در کنار این موضوع، گزارش‌هایی نیز درباره استفاده برخی گروه‌های مسلح و جریان‌های شبه‌نظامی از تلگرام برای هماهنگی فعالیت‌ها و انتشار پیام‌های رسانه‌ای منتشر شده بود؛ مسئله‌ای که حساسیت نهادهای امنیتی عراق را نسبت به این پیام‌رسان افزایش داد.

با این حال، برخلاف رویکرد انسداد دائمی، دولت عراق مسیر مذاکره و تنظیم‌گری را در پیش گرفت. اکنون مسئولان عراقی می‌گویند تلگرام با برخی الزامات قانونی و همکاری‌های موردنظر بغداد موافقت کرده است. همین موضوع زمینه بازگشت دوباره این سرویس را فراهم نموده است.

محدودیت به جای فیلترینگ کامل تلگرام

براساس گزارش رسانه‌های عراقی، کمیسیون رسانه و ارتباطات عراق اعلام کرده تلگرام متعهد شده در چارچوب قوانین این کشور همکاری بیشتری در حوزه مدیریت محتوا، رسیدگی به درخواست‌های قانونی و حفاظت از داده‌های کاربران داشته باشد.

این نخستین‌بار نیست که عراق به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی سراغ محدودسازی تلگرام می‌رود. بغداد در سال ۲۰۲۳ نیز این پیام‌رسان را برای مدت کوتاهی مسدود کرده بود، اما پس از حذف برخی کانال‌ها و توافق میان دو طرف، محدودیت‌ها برداشته شد.

به‌نظر می‌رسد مدل موردنظر عراق در قبال پلتفرم‌های خارجی، بیش از آنکه بر فیلترینگ بلندمدت متمرکز باشد، بر «تنظیم‌گری همراه با نظارت» استوار شده؛ رویکردی که بسیاری از کشورها نیز در سال‌های اخیر به سمت آن حرکت کرده‌اند.

افزایش استفاده از VPN پس از محدودیت تلگرام

اعمال محدودیت روی تلگرام در عراق واکنش قابل توجه کاربران این کشور را به‌دنبال داشته است. برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد هم‌زمان با اختلال این پیام‌رسان، استفاده از VPN در عراق جهش چشمگیری را تجربه کرده است.

تلگرام در عراق تنها یک ابزار پیام‌رسانی نیست و برای بسیاری از رسانه‌ها، کسب‌وکارها و کاربران، نقش یک بستر اصلی اطلاع‌رسانی و ارتباطات روزمره را ایفا می‌کند. ظاهراً همین موضوع نیز باعث شده محدودسازی آن به سرعت در فضای عمومی عراق بازتاب پیدا کند.

تلگرام در ایران؛ فیلترشکن همچنان تنها راه دسترسی عموم

رفع محدودیت تلگرام در عراق در شرایطی رخ می‌دهد که این پیام‌رسان از اردیبهشت ۱۳۹۷ تاکنون در ایران فیلتر است. فیلترینگ تلگرام در ایران با دستور قضایی دادسرای فرهنگ و رسانه تهران و با استناد به مسائل امنیتی دی‌ماه ۱۳۹۶ و برخی پرونده‌های مرتبط با محتوای مجرمانه اجرایی شد.

با وجود گذشت نزدیک به هشت سال از این تصمیم، تلگرام همچنان یکی از پرکاربردترین پیام‌رسان‌ها میان کاربران ایرانی محسوب می‌شود و بخش زیادی از دسترسی‌ها از طریق VPN انجام می‌شود.

در این میان، موضوع رفع فیلتر تلگرام طی سال‌های اخیر بارها در فضای سیاسی و انتخاباتی ایران مطرح شده است. از جمله در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری، مسعود پزشکیان و برخی دیگر از چهره‌های سیاسی از بازنگری در سیاست‌های محدودکننده اینترنت سخن گفته بودند؛ با این حال، تاکنون تغییری در وضعیت دسترسی به این پیام‌رسان ایجاد نشده است.