پژوهش


1. البيان چگونه روايت جمع‏آورى قرآن را نقد كرده است؟ (ر.ك: البيان و التمهيد، ج‏1، ص‏285)

2. در زمينه سال انجام توحيد مصاحف تحقيقى ارائه كنيد.

3. در يك بررسى تاريخى تعداد مصاحف عثمانى و سرنوشت اين مصاحف را بازگو نماييد. (ر. ك: تاريخ قرآن: راميار و حجتى)

4. پس از توحيد مصاحف، نشانه‏گذارى در قرآن با اعراب و اعجام، سه دوره تحريم، تجويز و تشويق را پشت‏سر گذاشته است. اين مساله را تبيين كنيد.

5. با مراجعه به كتبى نظير المقنع پنج نمونه ديگر از رسم الخط مخصوص قرآن را نشان دهيد.

-----------------------------

پى‏نوشتها

1. سيد محمد باقر حجتى، تاريخ قرآن، ص‏161 و 162.

2. همان، ص‏162-164; زنجانى، تاريخ القرآن، ص‏53-60.

3. سيدمحمد باقر حجتى، تاريخ قرآن، ص‏212.

4. رسم عثمانى را همان طريقه نگارش و كتابت قرآن در زمان عثمان است كه مصاحف چندگانه را با آن نوشتند. اين رسم الخط علاوه بر فقدان علايم مشخصه در بسيارى از موارد صورت مكتوب كلمه در آن حاكى از صورت ملفوظ نبود. بعدها مسلمانان همين رسم عثمانى را از آن جهت كه اصحاب پيامبر آن را نوشته‏اند به عنوان تبرك و تيمن حفظ نمودند.

5. شاعر و تابعى مشهور كه بيشتر، از او به عنوان صحابى امام على(ع) و واضع علم نحو نام برده مى‏شود. مشهورترين نام و نسب او ظالم بن عمرو بن سفيان است. به جز ظالم، او را عثمان و عمرو نيز ناميده‏اند. وى از تيره «بنى كنانه مضر» بود. پس از فتوحات اسلام در ناحيه مشرق، مضريان، بيشتر در عراق و خاصه در بصره ساكن شدند و اين با آن روايت كه گويد ابوالاسود در زمان عمر به بصره كوچيد، سازگارى دارد. ابوالاسود تنها در دوران كوتاهى از خلافت امير المؤمنين على(ع) در حوادثى نقش داشته است. پيوند صادقانه او با امير المؤمنين و نيز شركت در جنگ جمل و چند قطعه شعرى كه در مدح يا مرثيه امام على(ع) و امام حسين(ع) سروده موجب آن شده است كه وى را از شيفتگان على(ع) بدانند. نام ابوالاسود با تاريخ پيدايش نحو عربى عجين شده، چنان كه مى‏توان گفت او شهرت وسيع خود را بيش از هر فضيلت ديگر، به نحوپردازى خود مديون است. روايات مربوط به اين امر، هزاران صفحه از منابع را آكنده است. ابن سلام( م 231 ق) در طبقات خود گويد. «نخستين كسى كه پايه عربيت (نحو) را ريخت، باب آن را گشود، راه آن را استوار و قواعد آن را وضع كرد، ابوالاسود دوئلى بود». تا زمان ابن‏سلام كسى به نحو ابوالاسود، اشاره‏اى نكرده است. از نيمه سده چهارم هجرى، بر اثر گزارش‏هاى ابوالطيب لغوى و ابوالفرج اصفهانى و سيرافى، ناگهان سيل رواياتى بس متعدد و گاه سخت متناقض به كتاب‏هاى ادب و طبقات سرازير مى‏شود. در اين روايات وضع نحو به چند تن نسبت داده شده كه عبارتند از: امام على(ع)، ابوالاسود، نصربن عاصم، يحيى بن يعمر و ابن هرمز. در مورد تاريخ مرگ ابوالاسود، مانند غالب موارد احوال او، منابع يكسان نيستند. بيشتر مآخذ مرگ او را در 69 ق. مى‏دانند. به‏زعم برخى ديگر زندگى او تا حكمرانى حجاج و خلافت عمر بن عبدالعزيز ادامه داشته است. (دائرة‏المعارف بزرگ اسلامى، ج‏5، ص‏179 - 188)

6. همان، ص‏189.

7. ر.ك: راميار، تاريخ قرآن، ص‏534; زنجانى، تاريخ القرآن، ص‏171-173; المحكم فى نقط المصاحف، ص‏3-4.

8. ر.ك: سجستانى، كتاب المصاحف، ص‏158.

9. المحكم فى نقط المصاحف، ص‏26.

10. دائرة المعارف بزرگ اسلامى، ج‏5، ص‏189.

11. ر.ك: زنجانى، تاريخ القرآن، ص‏174; سيد محمد باقر حجتى، تاريخ قرآن، ص‏473.

12. زنجانى، تاريخ القرآن، ص‏175; سيدمحمد باقر حجتى، تاريخ قرآن، ص‏469; راميار، تاريخ قرآن، ص‏535.

13. المحكم فى نقط المصاحف، ص‏9.

14. تاريخ القرآن، ص‏177.

15. ر.ك: المحكم فى نقط المصاحف، ص‏10-17; سجستانى، المصاحف، ص‏158-161.

16. سيدمحمد باقر حجتى، تاريخ قرآن، ص‏480.

17. ر.ك: التمهيد، ج‏1، ص‏335.

18. علوم القرآن عند المفسرين، ج‏1، ص‏416.

19. البرهان، ج‏2، ص‏14.

20. هشت رساله عربى، ص‏261 و 262.

21. دراسات قرآنيه، ص‏147.

22. دكتر محمدحسين على الصغير، دراسات قرآنية، ص‏146.

23. جهت توضيح بيشتر ر.ك: ابو عمرو عثمان بن سعيد دانى (م 444 ق.)، المقنع. وى رسم الخط موجود و قواعد و ضوابط آن را در اين كتاب گردآورى كرده است. به جهت آن كه دسترسى به اين كتاب مشكل بوده، علوم قرآن و فهرست منابع، عين صفحاتى از كتاب المقنع را چاپ كرده است.